పలుకు తేనియలు

గాలీబ్ గీతాలకు దాశరధిగారి తెలుగు అనువాదం. బాపూగారి చిత్రానువాదం. “కత్తి చేతలేక కదనమ్ము జరిపెడి ఇంతి కెవ్వడసువు లీయకుండు” “ప్రేయసి గృహవీధి స్పృహతప్పి పడిపోయి ముదిత కాలి గురుతు ముద్దుగొంటి”

తిక్కన భారతంలో ఒక పద్యాన్ని తలుచుకు తీరాలి  . ఉత్తరగోగ్రహణ సందర్భంలో అంతఃపుర కాంతల ముందు ప్రగల్భాలు పలికి  కురుసైన్యం మీదికి యుద్ధానికి వెళ్ళిన ఉత్తరుడు సముద్రంలా ఎదట ఉన్న  ఆ సైన్యాన్ని చూసి అనే మాటలివి భీష్మ ద్రోణ కృపాది ధన్వి నికరాభీలంబు; దుర్యోధన గ్రీష్మాదిత్య పటు ప్రతాప విసరాకీర్ణంబు; శస్త్రాస్త్ర జా లోష్మ స్ఫార చతుర్విధోజ్వ్జల బలాత్యుగ్రం; బుదగ్ర ధ్వజా ర్చిష్మత్వాకలితంబు; సైన్య మిది; ఏ జేరంగ శక్తుండనే!. . దీన్లో కురు సైన్యాన్ని నాలుగు భీకరమైన సమాసాల్తో మన కళ్ళ ఎదుట చూపిస్తాడు ఉత్తరుడు..

హాస్య బ్రహ్మ జంధ్యాల...... K. విశ్వనాథ్ ..గార్ల ...... శంకర శాస్త్రి గారు. . “ఆకలేసిన బాబు అమ్మా అని ఒకలా అంటాడు, నిద్రలో ఉలిక్కిపడి లేచిన పాపడు అమ్మా అని ఒకలా అంటాడు, ఒక్కొక్క అనుభూతికి ఒక్కొక్క నిర్ధుష్టమైన నాదం ఉంది. ప్రయోగాల పేరిట ఆ అమృత తుల్యమైన సంగీతం అపభ్రంశము చేయకు దాసూ” శంకర శాస్త్రి, దాసు తో అన్న ఈ మాటలలో శంకర శాస్త్రి గుండెల్లో బాధ,సంగీతం మీద అతనికున్న అభిమానం , గౌరవం స్పష్టంగా అర్ధమవుతుంది. . శంకర శాస్త్రి గారి కూతురికి ఆయన బాల్య మిత్రుడు మాధవుడు పెళ్లి సంబంధాలు చూస్తుంటాడు. అనేక సంబంధాలు శాస్తిగారికి నచ్చక పోవడం మాధవ్ కి విసుగు పుట్టిస్తుంటుంది. చివరికి ఒక స్కూల్ టీచర్ సంబంధం శాస్త్రి గారికి ఆమోద యోగ్యం గా అనిపిస్తుంది. కానీ పెళ్లి చూపులప్పుడు శారద (శాస్త్రి గారి అమ్మాయి) పాట పాడుతూ ఒక చోట శృతి తప్పుతుంది. శాస్త్రి గార్కి కోపం వస్తుంది, ఆ తరువాత పెళ్ళికొడుకు అమ్మాయిని సమర్ధించ బోయి తొందరపాటు తో కంగారులో శాస్త్రి అడిగిన ప్రశ్నలకి సమాధానం చెప్పలేక పోతాడు. సంగీత జ్ఙానము లేనివాడికి పిల్లనివ్వనంటూ, సంబంధం వద్దంటాడు శాస్త్రి గారు. . మాధవ్ మాటల్లో తన ఆవేదన, ఆక్రోశం, కోపం ...

అహ నా పెళ్ళంట - లక్ష్మీపతి . ఆదివిష్ణు రాసిన 'సత్యం గారి ఇల్లు ' కధ/నవల లోని సత్యం పాత్రనే లక్ష్మీపతి గా మార్చారు. ఆ పాత్రలో కోట శ్రీనివాసరావు నిజంగా జీవించారనే చెప్పాలి. లక్ష్మీపతి పాత్రను తొలుత రావుగోపాలరావు చేత వేయించాలనుకున్నారు.లుక్ పరంగానూ,నేటివిటీ పరంగానూ ఆయన కరక్ట్ కాదేమోనని ఎవరో సందేహం వెలిబుచ్చటంతో జంధ్యాల కోటను ఎన్నుకున్నారు. అప్పటికి కోట సినిమా ఫీల్డ్ కొచ్చి రెండేళ్ళు అవుతోంది. సినిమాల్లోకొచ్చేముందు కోట స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా లో ఉద్యోగం చేస్తూ తీరిక దొరికినప్పుడల్లా నాటకాలు ప్రదర్శిస్తూ ఉండేవారు.. ముతకపంచె,బనీను,పగిలిన కళ్ళద్దాలతో కోట ఈ సినిమాలో కనిపిస్తారు. ఈ గెటప్ ని జంధ్యాలే స్వయంగా తీర్చిదిద్దారు.ఈ గెటప్ లో కొంచం రఫ్ గా కనపడాలనే ఉద్దేశ్యంతో మట్టిలో దొర్లించారు.ఇందులో మొదట మామూలు కళ్ళద్దాలే అనుకున్నారు,షూటింగ్ స్పాట్ కి వచ్చాక పగిలిన కళ్ళజోడు ఉంటే బావుంటుందని భావించిన జంధ్యాల ఆ కళ్ళజోడుని తనే చిన్న రాయి పెట్టి పగలగొట్టారు.20 రోజుల పాటు ఆ పగిలిన కళ్ళజోడుతోనే నటించారు కోట.చాలామంది పగిలిన కళ్ళజోడు పెట్టుకోడం కష్టం కదా అని అడిగారు,ఆ వేషం మీద ఉన...

మేము బాపు బొమ్మలను బామ్మా అని పిలిచేవారం...  వీదిలో అందమయేనఅమ్మాయి ను బామ్మ అని ముద్దుగా పిలచేవారు మా తరం కుర్ర కారు...ఇది నిజం...

తిరుపతివేంకట కవులు. .... . అదిగో ద్వారక! ఆలమందలవిగో అందందు గోరాడు! అ య్యదియే కోట, అదే అగడ్త, అవె రథ్యల్, వారలే యాదవుల్! యదుసింహుండు వసించు మేడ యదిగో! ఆలాన దంతావళా భ్యుదయంబై వర మందురాంతర తురంగోచ్చండమై పర్వెడిన్! . అసలు పద్య రచనలోనే ఒక విప్లవాన్ని తెచ్చినవారు తిరుపతివేంకట కవులు. అటు అవధానాలతో పండితులనూ, ఇటు భారత నాటకాలతో సామాన్య ప్రజలనూ ఏకకాలంలో తమ పద్యాలతో ఉఱ్ఱూతలూగించిన కవులు వారు. ఆ కాలంలో వారిదొక ప్రభంజనం. . శ్రీకృష్ణుడంటే అర్జునుడికున్న స్నేహం, భక్తి, అనురక్తి అనన్యసామాన్యం. అలాంటి ప్రియబాంధవుడైన కృష్ణుని చూడబోతున్నాడంటే అర్జునుడి మనసు ఉత్సాహంతో ఉరకలు వెయ్యదూ! "అదిగో ద్వారక!" అంటూ ఎత్తుగడలోనే ఆ ఉరకలేసే ఉత్సాహాన్ని అలవోకగా ధ్వనింపజేయ్యడం తిరుపతివేంకట కవుల నాటకీయ పద్యనిర్మాణ ప్రతిభ.  . తిరుమల కొండ చూసి అన్నమయ్య ఎంతటి ఆనందంతో "అదిగో అల్లదిగో శ్రీహరివాసము" అన్నాడో అదే ఆనందం మనకిక్కడ అర్జునుడిలో ధ్వనిస్తుంది.  . అర్జునుడు తన రథమ్మీద ద్వారకకి వస్తూ చెప్పిన పద్యమన్న మాట. ముందు దూరంగా ద్వారకని చూసాడు. కాస్త దగ్గరకి వచ్చాక నగర శివార్లలోని ఆలమ...

విశ్వనాథ సత్యనారయణ గారి వెయ్యి పడగాలలో సంభాషణ... నా కు ధర్మ రావు అంటే సాక్షాత్తు విశ్వనాథ వారే అని నమ్మకం. . ధర్మారావు - లోకములో దాంపత్యమాదర్శప్రాయముగా లేదనుట వాదన కాదు. మనము  కొన్ని మామిడిపండ్లు పుచ్చువైనచో చక్కని మామిడిపండే యుండదని వాదించుట ఎట్లు ? లోకమునందేక పత్నీవ్రతులుండరాదా ? . రాధాపతి- లేరని నాయుద్దేశ్యము ధర్మారావు - ఆ మాట తప్పు. నేనున్నాను రాధాపతి - మీకు పరస్త్రీ మీద బుద్ధియే ప్రసరించదా ? ధర్మారావు - మీరు సరిగా మాటాడవలయును. ' మనస్సే ప్రసరించదా ? ' అనవలయును. మనస్సు వేఱు, బుద్ధి వేఱు. మనస్సు చంచలమైనది. బుద్ధి సిద్ధాంతరూపమైనది. పరస్త్రీ సంగమము దోషము కాదను బుద్ధి నాకు లేదు. మనస్సు ప్రసరింపవచ్చును. దానిని ప్రయత్నముచే నియమించవలయును. రాధాపతి - ఎందుకు నియమించవలయును? దాని యిష్టము వచ్చినట్లది పోయినచో తప్పేమి ? ధర్మారావు - మనము విద్య కావలయునని చదువుకొనుచున్నాము. చదువుకొని కొంత నీతిగా ప్రవర్తించుచున్నాము. చదువుకొనకపోయిన నేమి, నీతిగా ప్రవర్తించకపోయిననేమి అనినచో సమాధానమేమియును లేదు. ...నాగరికత యనగా నియమములకొదిగియుండుట. మనము దగ్గర స్నేహితులతో నున్నప్పుడు యథ...