Thursday, October 31, 2013

దాశరథీ శతకము..

దాశరథీ శతకము..

రాముఁడు ఘోరపాతక విరాముఁడు,సద్గుణ కల్పవల్లికా

రాముఁడు,షడ్వికారజయు రాముఁడు,సాదుజనావనవ్రతో

ద్దాముఁడు రాముఁడే పరమదైవము మాకని మీయడుంగుఁగెం

దామరలే భజించెదను,దాశరథీ!కరుణాపయోనిధీ!

రామా!దయాసముద్రా!రాముఁడు మహాపాపవిరాముఁడు,సద్గుణ కల్పవల్లికా రాముఁడు,కామాది మనోవికారముల నాఱింటిని గెలుచటచే మనోహరుఁడు, సజ్జన రక్షణమనెడి వ్రతముచే నుద్దాముఁడు, మాకు రాముఁడే పరమదైవమని మీ పాదపద్మములనే భుజింతును.

Monday, October 28, 2013

జానక్యాః కమలామలాఞ్జలిపుటే యాః పద్మరాగాయితాః

జానక్యాః కమలామలాఞ్జలిపుటే యాః పద్మరాగాయితాః

న్యస్తా రాఘవమస్తకే చ విలసత్కున్దప్రసూనాయితాః

స్రస్తాశ్శ్యామలకాయకాన్తికలితా యా ఇన్ద్రనీలాయితాః

ముక్తాస్తాశ్శుభదా భవన్తు భవతాం శ్రీరామవైవాహికాః


ఫెళ్ళుమనె విల్లు, గంటలు ఘల్లు మనె, గు

భిల్లుమనె గుండె నృపులకు, ఝల్లు మనియె

జానకీదేహ మొక నిమేషమ్మునందె

నయము జయమును భయము విస్మయము గదుర!


నయము, జయము, భయము, విస్మయము - రెప్పపాటు కాలంలోనే అన్ని రకాల భావాలు ఒకేసారి విజృంభించాయట!


శివధనుర్భంగమైన ఆ క్షణంలోనే రామయ్య శ్రీరాముడయ్యాడు. జానకీరమణుడయ్యాడు. సీతారాముల విషయంలో విశ్వనాథవారి నిశ్చయం యిది:


ఆయమ పుట్టె పాల్కడలి నంగనగా దనవంతు తీసికోన్,

ఈయమ ధాత్రిలోన జనియించెను విల్లునువంప బెండ్లమై,

ఈయమ మున్ను వేదముల యింపగు తత్త్వము, తానె యామయై

ఆయమ కంటి యాన బడి యాచరణం బఖిలంబు చేయుచున్


ఈ పద్యంలో "ఆయమ" అంటే లక్ష్మీదేవి. "ఈయమ" అంటే సీతాదేవి. ఆమె యేమో క్షీరసాగర మధన సందర్భంగా, విష్ణువు తన వంతుగా స్వీకరించడంకోసం పాలకడలిలో పుట్టుంది. ఆమె శ్రీవారి మాటలని అనుసరించేది. కాని యీమె? ఈమె భూమిజాత. అయాచితంగా లభించినది కాదు. శివధనుస్సుని విఱిచిన ఫలంగా రాముని యీమె వరించినది. ఈమె వేదతత్త్వము. ఈమె కంటి ఆన చేతనే రాముడు అఖిల కార్యాచరణమూ చేస్తాడు. అందుకే, ఆ క్షణమే శ్రీరాముడు సర్వశక్తిమంతుడయ్యాడు, సంపూర్ణుడయ్యాడు. అప్పుడే అసలు రామాయణం, సీతాయాశ్చరితం మొదలయ్యింది. ఇక ఆ తర్వాత జరిగిన పెండ్లి వేడుకంతా మనకోసం మనం చేసుకొనేదే!

ముఖ్యంగా మన మన తెలుగువారికి తలంబ్రాల ముచ్చట ఎంతో సరదా! అందులోనూ సీతారాముల కల్యాణమంటే అవి మామూలు తలబ్రాలు కావుకదా! ముత్యాల తలంబ్రాలు. మామూలు ముత్యాలా! ఆణిముత్యాలు! అలాంటి ఆణిముత్యాల కాంతులు ఎన్నెని వింత వింత పోకడలు పోయాయో వర్ణించే శ్లోకమే పైన చెప్పుకున్నది. అది శంకరాచార్యుల విరచితమని కొందరంటారు


ఆంధ్రుల దాస్యవిముక్తి.

కామేశ్వర రావు భైరవభట్ల  గారి బ్లాగ్ నుండి.

ఆంధ్రుల దాస్యవిముక్తి


కాలము మారె; మ్రోడయిన కట్టెను కెంజిగురాకులొత్తే; జం

బాలమునందు రక్తదళ పద్మిని మోసిడి పూలు పూచె; నం

ధాలయమందు స్వర్ణ కిరణాంకురముల్ జనియించి భావ భూ

తాలను బారదోలి చిర దాస్యతమస్సు నడంచె నాంధ్రుడా!



ఇది దువ్వూరి రామిరెడ్డి పద్యం. ఈ పద్యాన్ని చదవగానే, ఎందుకో ఠక్కున మరో పద్యం గుర్తుకువచ్చింది. అది దాశరథి మహాంధ్రోదయంలోని పద్యం:


వెలుతురుబాకు తాకిడికి విచ్చిన చిక్కని కాళరాత్రి గుం

డెలు జిలుజిల్లనన్ రుధిర నిర్ఝరిపారె, దిగంగనా ముఖ

మ్ముల నవకుంకుమప్రభలు మొల్చెను తామర మొగ్గలట్లు, త

ల్పులు తెరువుండు రండు పిలువుండు శయించినవారినెల్లరన్!


దువ్వూరి, దాశరథి వారి యీ రెండు పద్యాలలో నాకు చాలా సామ్యము కనిపిస్తోంది.

రెండు పద్యాలూ ఆంధ్రుల దాస్యవిముక్తి గూర్చినవి. రెంటిలోనూ దానిని ఒక నవోదయంతో పోల్చడమే కాక, ఆ ఉదయ వర్ణన కూడా చాలా దగ్గరగా ఉంది. ఇద్దరూ సూర్య కిరణాలనీ, తామర మొగ్గలనీ కొత్త ఆశలకు, ఆలోచనలకు ప్రతీకగా చేసుకున్నారు. "రుధిర నిర్ఝరిపారె" అని దాశరథి అంటే, "రక్త దళ పద్మిని మోసిడి పూలు పూచె" అని కవికోకిల అంటారు. ఇద్దరి లోనూ విప్లవ ఛాయ గోచరిస్తుంది.


తాజ్ మహల్ చూసేవుంటారు.

పద్మ: సరేలెండి వదినగారు...ఢిల్లీ వెళ్ళానన్నారు కదా..ఆగ్రా కూడా వెళ్ళారా? తాజ్ మహల్ చూసేవుంటారు.

శారద: ఆగ్రా వెళ్ళానొదినా! అక్కడ తాజ్ మహల్ కు వెళ్ళేదారిలో అప్పడాలు,పూరీలు వత్తడానికి పాలరాతి పీటలు ..

యెంత బాగున్నాయో..మనవాళ్ళకి వుపయోగమని రెండు డజన్లు పుచ్చుకున్నాను...అమాన్ దస్తాలు పాలరాతివి...

బుజ్జిముండలు... యెంత ముద్దొస్తున్నాయో... కావాలంటే అదికూడా ఒకటి యిస్తాలే...యింకా కొందును వొదినా...

లగేజీ యెక్కువయిపోతోందంటూ మీ అన్నయ్యగారు ఒకటే గొడవ.

పద్మ: మరి ప్రపంచ వింత తాజ్ మహల్ చూడలేదా?

శారద:ఏదీ? మేము యింకా షాపింగు చేస్తుండగానే టూరిస్టు బస్సు వాడు"టైమయిపోయిం" దంటూ విజిల్ వేసేసాడు

వదినా..ఇంకేం చూస్తాం తాజ్ మహల్...అసలు షాపింగే పూర్తవలేదు...అయినా తాజ్ మహల్ చూడాలంటే ఆగ్రాయే

వెళ్ళాలావదినా...మన పిచ్చిగాని...మన వంటింటిలో టీ ప్యాకెట్టు మీద రోజూ చూస్తూనే వుంటాంగా "తాజ్ మహల్ "

పద్మ:ఆఁ!...అవును స్మీ! ! !

౦౦౦~~~౦౦౦

.

Sunday, October 27, 2013

ప్రాణేశ! నీ మంజుభాషలు వినలేని ........ కర్ణరంధ్రంబుల కలిమి యేల?

ప్రాణేశ! నీ మంజుభాషలు వినలేని 

........ కర్ణరంధ్రంబుల కలిమి యేల? 

పురుషరత్నమ! నీవు భోగింపగాలేని 

........ తనులత వలని సౌందర్యమేల? 

భువనమోహన! నిన్ను బొడగానగాలేని 

........ చక్షురింద్రియముల సత్త్వమేల? 

దయిత! నీ యధరామృతం బానగాలేని 

........ జిహ్వకు ఫలరస సిద్ధి యేల? 


నీరజాతనయన! నీ వనమాలికా 

గంధ మబ్బలేని ఘ్రాణమేల? 

ధన్యచరిత! నీకు దాస్యంబు సేయని 

జన్మమేల యెన్ని జన్మములకు?!


  రుక్మిణి పంపిన ప్రణయసందేశములోని చివరి పద్యం ఇది. 


    "శ్రీకృష్ణా! మనోజ్ఞమైన నీ మాటలు వినలేని చెవులు, నీవు అనుభవించడానికి అక్కరకురాని ఈ దేహసౌందర్యము, నిన్ను చూడడానికి నోచుకోని కన్నులు, నీ అధరామృతాన్ని గ్రోలలేని నాలుక, నీ వనమాలికా పరిమళమును ఆఘ్రాణించలేని నాసిక, నీకు సేవ చేయలేని ఈ మానవజన్మ నిష్ప్రయోజనం కదా!" అంటున్నది రుక్మిణీరమణి. 


        మానవ శరీరం పంచేంద్రియముల సంపుటి. చెవులున్నాయి వినడానికి. చేతులున్నాయి తాకడానికి. కళ్ళున్నాయి చూడడానికి. జిహ్వ ఉన్నది రుచులను ఆనడానికి. నాసిక ఉంది వాసన చూడడానికి. ఇవి సర్వప్రాణులకు సహజమైన లక్షణాలు. 


        ఐతే, రుక్మిణి దృష్టిలో పాంచభౌతికమైన తన శరీరానికి పరమావధి వేరు. ప్రాణేశ్వరుని సమాగమం, ఆ సమాగమం వల్ల కలిగే మహానుభవం తన పంచేంద్రియాల కలిమికి పరమార్థమని ఆమె భావన! ఈ అవయవాలన్నింటికీ సార్థక్యం అదేనని ఆమె విశ్వాసం!....... శరీర సాకల్యానికీ, జన్మ సాఫల్యానికీ చేసిన మహోదాత్త సమన్వయం ఈ పద్య ప్రసూనం! 

అంకిలి సెప్ప లేదు, చతురంగ బలంబుల తోడ నెల్లి యో పంకజనాభ!

అంకిలి సెప్ప లేదు, చతురంగ బలంబుల తోడ నెల్లి యో 

పంకజనాభ! నీవు శిశుపాల జరాసుతులన్ జయించి, నా 

వంకకు వచ్చి, రాక్షసవివాహమునన్ భవదీయ శౌర్యమే 

యుంకువ సేసి కృష్ణ! పురుషోత్తమ! చేకొనిపొమ్ము! వచ్చెదన్.

Satyanarayana Piska గారి వివరణ.


    ఈ పద్యములో శ్రీకృష్ణుడు తనను చేపట్టవలసిన విధానాన్ని రుక్మిణి విన్నవిస్తున్నది.


  పంకజనాభుడవూ, పురుషశ్రేష్ఠుడవూ అయిన ఓ కృష్ణా! నీవు అడ్డు చెప్పేందుకు కారణమేమీ లేదు. రథ, గజ, తురగ, పదాతి చతురంగబలములతో నీవు విచ్చేసి, శిశుపాల జరాసంధులను జయించి, నా వద్దకు వచ్చి, క్షత్రియోచితమైన రాక్షసవివాహ పద్ధతిలో నన్ను పరిగ్రహించి తీసికొని వెళ్ళు. నేను నీ వెంట వస్తాను. ఇదీ ఈ పద్య భావము. 


        (మగధ చక్రవర్తియైన జరాసంధుడు తన కూతుళ్ళు ఇద్దరిని కంసునికి ఇచ్చి వివాహం చేశాడు. తన అల్లుడు కంసుని హతమార్చిన శ్రీకృష్ణునిపై పగతో ఉన్నాడు. ఇతడు శిశుపాలునికి, రుక్మి కి మిత్రుడు.) 


        విష్ణుమూర్తి పద్మనాభుడు. ఈ విశ్వాన్ని సృజించిన సృష్టికర్తయైన బ్రహ్మదేవుని యొక్క జన్మస్థానము విష్ణుమూర్తి బొడ్డులో నుండి మొలిచిన కమలము. నాభి నుండి ఆరంభమైన ఆలోచన, సంకల్పము స్థిరమైనవి, అమోఘమైనవి. అందువల్ల ఆ పంకజనాభుడైన వాసుదేవుడు తలచుకుంటే ఏ కార్యమైనా ఎలాంటి అవాంతరం లేకుండా నిర్విఘ్నంగా నెరవేరుతుందనే అర్థం ఈ "పంకజనాభ!" అనే సంబోధనలో స్ఫురిస్తున్నది. 


        వ్యాసమహర్షులవారి "సంస్కృత భాగవతము" లో "నీవు రహస్యంగా విదర్భకు వచ్చి, రాక్షసవివాహ పద్ధతిలో నన్ను పరిగ్రహించు" అని రుక్మిణి విన్నవించినట్టుగా ఉంది. సాక్షాత్తూ శ్రీమన్నారాయణుని అంశయైన గోపాలుణ్ణి రహస్యంగా రమ్మనడం పోతనగారికి నచ్చినట్లు లేదు. అందుకే, బాహాటంగా చతురంగబలాలతో రమ్మంటున్నది పోతనగారి రుక్మిణి! 

Saturday, October 26, 2013

శ్రీయుతమూర్తి! యో పురుషసింహమ!

శ్రీయుతమూర్తి! యో పురుషసింహమ! సింహముపాలి సొమ్ము గో 

మాయువు గోరు చందమున మత్తుడు చైద్యుడు నీ పదాంబుజ 

ధ్యాయినియైన నన్ను వడిఁ దాఁ గొనిపోయెదనంచు నున్నవా 

డా యధమాధముం డెఱుగ డద్భుతమైన భవత్ప్రతాపముల్.


Satyanarayana Piska గారి వివరణ:-


రుక్మిణి వీరభోగ్యమైన సొత్తును అధముడు అంటరాదని ప్రకటిస్తున్నది. 


శ్రీకృష్ణుణ్ణి పదేపదే శ్రీపతిగా సంబోధించనిదే రుక్మిణికి తృప్తి లేదు. "శ్రీయుతమూర్తి" అంటూ పద్యాన్ని ప్రారంభిస్తున్నది. అనగా, "లక్ష్మీదేవితో కూడియుండేవాడా!" అని అర్థం. తనకు తెలియకుండానే తానే లక్ష్మిననే అభిప్రాయం ఆమె వాదనలో తొంగిచూస్తున్నది. 


రెండవ సంబోధనగా "పురుషసింహమా!" అన్నది. అంటే, "పురుషులలో శ్రేష్ఠుడు". పురుషులు ఎందరున్నా పురుషోత్తముడు ఒక్కడే! అతడే శ్రీమన్నారాయణుడు. తాను అతని సొత్తు. తన జీవితధ్యేయం హరి చరణకమల ధ్యానం. అటువంటి తనను తీసుకుపోవాలని అనుకుంటున్నాడు శిశుపాలుడు! "గోమాయువు" అంటే నక్క. మృగరాజుకు అర్పించిన నైవేద్యాన్ని గుంటనక్క కాజేయాలని ప్రయత్నించిన విధంగా, పరంధామునికి అంకితమైన తనను ఆ చేదిరాజు వాంఛిస్తున్నాడని తన ఆవేదనను ఆర్తితో వెల్లడిస్తున్నది. ఎత్తైన పర్వతగుహల్లో నివసించేది సింహం! నేలబొరియల్లో ఉండేది నక్క! అందుకే, అధమాధముడైన శిశుపాలునికి అద్భుతమైన నీ శౌర్యప్రతాపాలు తెలియవని అంటున్నది. చైద్యుణ్ణి "అధమాధముడు" అనడంలో ఆ బాలామణి, ఇక్కడ శక్తిస్వరూపిణిగా భాసిస్తున్నది. "చైద్యుడు" అంటే చేదిదేశపు రాజైన శిశుపాలుడు. "మత్తుడు" అంటే మత్తెక్కినవాడు, గర్విష్ఠి. శిశుపాలునిది కంటికీ, ఒంటికీ పొరలు కప్పే తామసమార్గం. రుక్మిణిది ఆ పరాత్పరునికి తనను తాను కాకుకగా ఇచ్చుకున్న పరమ సాత్వికపథం.

కన్యా వరయతే రూపం....

"
కన్యా వరయతే రూపం, మాతా విత్తం, పితా శ్రుతం 

బాంధవాః కులమిచ్ఛంతి, మృష్టాన్న మితరే జనాః" .... అని శాస్త్రవచనం.


అనగా వరునిలో ఒక్కొక్కరు ఒక్కొక్క గుణం ఉండాలని కోరుకుంటారట! పెళ్ళీకూతురు తనకు కాబోయే భర్త మంచి అవయవసౌష్ఠవం కలిగిన అందగాడు కావాలని ఆశిస్తుంది. వధువు తల్లి అతడు భాగ్యవంతుడై ఉండాలనీ, తండ్రి విద్యాకీర్తులు కలవాడై ఉండాలనీ, చుట్టపక్కాలు మంచి వంశములో జన్మించినవాడై ఉండాలనీ, ఇతర జనమంతా షడ్రసోపేతమైన భోజనం పెట్టగలిగేవాడై ఉండాలనీ కోరుతారట! మరి, కేవలం ఈ గుణాలే కాక, ఆ పురుషుడు సర్వసద్గుణ సంపన్నుడు ఐనప్పుడు అతణ్ణి వరించని కన్యలు ఉంటారా?!

Friday, October 25, 2013

దేవరకొండ బాల గంగాధర తిలక్ కవిత్వం...


దేవరకొండ బాల గంగాధర తిలక్ కవిత్వం

నా కవిత్వం (1941)


నా కవిత్వం, కాదొక తత్వం

మరి కాదు మీరనే మనస్తత్వం

కాదు ధనిక వాదం, సామ్య వాదం

కాదయ్యా అయోమయం, జరామయం


గాజు కెరటాల వెన్నెల సముద్రాలూ

జాజి పువ్వుల అత్తరు దీపాలూ

మంత్ర లోకపు మణి స్తంభాలూ

నా కవితా చందన శాలా సుందర చిత్ర విచిత్రాలు


అగాధ బాధా పాతః పతంగాలూ

ధర్మ వీరుల కృత రక్త నాళాలూ

త్యాగశక్తి ప్రేమ రక్తి శాంతి సూక్తి

నా కళా కరవాల ధగధ్ధగ రవాలు


నా అక్షరాలు కన్నీటి జడులలో తడిసే దయా పారావతాలు

నా అక్షరాలు ప్రజాశక్తు లావహించే ఐరావతాలు

నా అక్షరాలు వెన్నెలలో ఆడుకొనే అందమైన ఆడపిల్లలు.

నా కవిత్వంలొ నేను దొరుకుతాను (ఇది అసంపూర్ణం)


ప్రబంధాలూ తద్గత వర్ణనలూ చదువుకుంటూ

అల్లాంటివే రాస్తూ కూడా యేదో తృప్తి ఆనందమూ

పొందలేక, ఇంకా యేదో నాకు తెలీనిదేదో

వుందనుకునే బాల్యంలో

ఒక్క మునిమాపు వేళ మా వూళ్ళో ఒక కదంబ

వృక్ష ఛాయలో మొదటి సారిగా దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి గారు 

తమ ఊర్వశీ ప్రవాసం లోంచి

వివరాలీ విభావరీ విలాసాల

నీ మసలు చరణ మంజీరము గుసగుసలో

అన్న గేయం విన్నప్పుడు

చటుక్కున ప్రబంధాల బలవంతపు వర్ణనలూ

బిగుసుకుపోయిన భాషా శరీరాలూ, మా వూరి రోడ్ల మీది దుమ్ము

అన్నీ మాయమయి పొయి

నేను నా లోంచి కదలి పోయి జాలి జాలిగా

గాలిలో చిరు చీకటిలో నక్షత్రాల చిరు కాంతిలో

కలసి పోయి యేదో యేదో అయిపోయిన క్రొత్త చైతన్యం లో

ఆ రాత్రంతా నిద్రపోలేదు.

ఆ తర్వాత కొన్ని నాళ్ళకు ఒక పల్లెటూరి పొలిమేరలో

నన్ను నిలబెట్టి ఒక విప్లవ యువకుడు శ్రీశ్రీ "కవితా! ఓ కవితా!"

తన గంభీర కంఠం తో వినిపించినప్పుడు

లక్ష జలపాతాల పాటలూ, కోటి నక్షత్రాల మాటలతో పాటు రాజ్యాలూ

సైన్యాలూ విప్లవాలూ ప్రజలూ శతాబ్దాలూ

నా కళ్ళముందు గిర్రున తిరిగి నేను చైతన్యపు మరో అంచు మీద నిలిచాను

....


ఆర్త గీతం (ఎక్ష్చెర్ప్త్స్)(1956)


నా దేశాన్ని గూర్చి పాడలేను, నీ ఆదేశాన్ని మన్నించలేను

యీ విపంచికకు శ్రుతి కలపలేను

యీ రోజు నాకు విషాద స్మృతి, విధి తమస్సులు మూసిన దివాంధృతి

నా యెడద మ్రోడైన ఒక దుస్థితి.....


నేను నేడు కన్నీరుగా కరిగిన గీతికను, సిగ్గుతో రెండుగా

చీలిన వెదురు బొంగును, మంటలలో అంతరాంతర దగ్ధమైన బూడిదను.....


యీ రోజు నేను చూసినదేమి? విధి ఇన్ని కత్తులను దూసినదేమి?

జాగృతి హేతు వాదరల దుధిరమేమి?


నేను చూశాను నిజంగా ఆకలితో అల్లాడి మర్రిచెట్టు కింద

మరణించిన ముసలి వాణ్ణి;

నేను చూసాను నిజంగా నీరంధ్ర వర్షాన వంతెన కింద

నిండు చూలాలు ప్రసవించి మూర్ఛిల్లిన దృశ్యాన్ని;

నేను చూశాను నిజంగా తల్లి లేక తండ్రి లేక, ముంజేతుల

కనులు తుడుచుకుంటూ, మురికి కాల్వ పక్కనే నిద్రించిన

మూడేళ్ళ పసి బాలుణ్ణి;

నేను చూసాను నిజంగా, పిల్లలకు గంజి కాచిపొసి, తాను నిరాహారుడై

రుధ్ధ బాష్పాకులిత నయనుడై, ఆఫీస్ కు వచ్చిన వృధ్ధుని

ప్యూన్ వీరన్న ని;

నేను చూసాను నిజంగా, క్షయగ్రస్త భార్య ఇక బతకదని

డాక్టర్ చెప్పినపుడు, ప్రచండ వాతూల హత నీపశాఖ వలె, గజ గజ

వణికి పోయిన అరక్త అశక్త గుమస్తా ని,

ఐదారుగురు పిల్లలు గలవాణ్ణి;

నేను చూసాను నిజంగా, మూర్తీభవత్ దైన్యాన్ని, హైన్యాన్ని

క్షుభితాశృ కల్లోల నీరధుల్ని, గచ్ఛత్ శవాకార వికారుల్ని

ఇది యే నాగరికతకు ఫలశృతి? యే విజ్ఞాన ప్రకర్షకు ప్రకృతి?

యే బుధ్ధ దేవుడి జన్మభూమికి గర్వ స్మృతి?

ఇక నన్ను నిర్బంధించకు నేస్తం, యీ రాత్రి నేను పాడలేను;

యీ కృత్రిమ వేషాన్ని అభినయింపలేను, మానవత లేని లోకాన్ని స్తుతింపలేను

....

ఒక్క నిరుపేద వున్నంత వరకు, ఒక్క మలినాశృబిందు వొరిగినంత వరకు

ఒక్క ప్రేగు ఆకలి కనలినంత వరకు

ఒక్క శుష్క స్తన్య సన్నిధిని క్షుధార్తి నేడ్చు పాప ఉన్నంత వరకు

ఒక్క తల్లి వీరవాక్రోశ రవము విన్నంత వరకు

ఒక్క క్షత దుఃఖిత హృదయ మూరడిల్లనంత వరకు

నాకు శాంతి కలుగదింక నేస్తం, నేను నిగర్వి నైనాను...

యీ గుండె గూడుపట్లు ఎక్కడో కదలినవి, యీ కనులు వరదలై పారినవి

యీ కలలు కాగితపు పేలికలై రాలినవి


యీ ఆర్తి యే సౌధాంతరాలకు పయనింపగలదు?

యే రాజకీయవేత్త గుండెలను స్పృశింపగలదు?....

యే భగవంతునికి నివేదించు కొనగలదు....?


అమ్మా, నాన్న ఎక్కడికి....


అమ్మా, నాన్న ఎక్కడికి వెళ్ళాడు? ఇంకా రాడేం?

అని అడిగాడు నాలుగేళ్ళ పిల్లవాడు మరోసారి-

అలవోకగా, వాడి తల నిమురుతూ ఆమె అలాగే

ఆశతో వింటోంది రేడియోలో వార్తలు-

ఆమె కళ్ళల్లో విమానాల రెక్కలు కదలిన నీడలు

ఆమె గుండెల్లో మర ఫిరంగులు పేలిన జాడలు....

..కాష్మీర్ సరిహద్దుల్లో పొగలమధ్య కాలూని నిల్చున్న సైనికుడు

ఆమె కళ్ళ ముందు నిలిచాడు.


ఆమె కళవళపడింది - నిట్టూర్చింది పైట సరిచేసుకుంది

అంతలో మృదు గర్వ రేఖ ఆమె పెదాల చిరునవ్వుతో కలసి పోయింది...

.. ఆమె రోజూ వస్తుంది పార్కు లోకి వార్తల కోసం

అల్లాగే తెల్లని చీర కట్టుకొని యెర్రని బొట్టు పెట్టుకుని

నల్లని వాల్జెడలో తెల్లని సన్నజాజులు తురుముకొని...

... జాతికి మతావేశం పొదిగితే కోతి అవుతుంది

పాకిస్తాన్ చైనా ల మధ్య మైత్రి, పామూ తోడేలూ కలసినట్టు

ఇది రెండు దేశాల మధ్య యుధ్ధమే కాదు...

ప్రపంచ భవితవ్యానికి ప్రధానమైన విలువల్ని కాపాడే ప్రయత్నం ఇది...

....శత్రువుల టాంకులు విమానాలు యెన్నో కూలిపోయాయి

సాహసోపేతమైన భారత సైన్య తరంగం

లాహోర్ సరిహద్దుల మీద విరుచుకు పడింది

నిర్ణిద్ర హర్యక్షమై జాతి నిలబడి గర్జించింది

.... లక్షలాది అజ్ఞాత సైనికుల కాబాలగోపాలం కృతజ్ఞతాంజలి

సమర్పించింది.


ఆమె ఆరోజు కూడా కొడుకుతో పార్కుకి వచ్చింది

అలాగే తెల్లచీర కట్టుకుందిగాని యెర్రని బొట్టులేదు...

..ఆమె సోగ కన్నులలో వాన కురిసి వెలిసిన ఆకాశం స్ఫురించింది

ఆమె చీటికి మాటికి అదిరే పెదవిని మునిపంట నొక్కుతోంది

అక్కడ చేరిన గుంపులు "జై హింద్" అన్న నినాదం చేసారు

అమ్మా, నాన్న.... అని అడుగుతున్న కుమారుణ్ణి అక్కున చేర్చుకుని

ఆమె కూడా రుధ్ధ కంఠం తో "జై హింద్" అని మెల్లగా పలికింది

ఆ మాట స్వర్గంలో ఒక వీరునికి హాయిగా, తీయగా వినపడింది


నా కవిత్వం కాదొక తత్వం ....దేవరకొండ బాల గంగాధర తిలక్.

దేవరకొండ బాల గంగాధర తిలక్.

నా కవిత్వం కాదొక తత్వం 

మరికాదు మీరనే మనస్తత్వం 

కాదు ధనికవాదం, సామ్యవాదం 

కాదయ్యా అయోమయం, జరామయం.


గాజు కెరటాల వెన్నెల సముద్రాలూ 

జాజిపువ్వుల అత్తరు దీపాలూ 

మంత్ర లోకపు మణి స్తంభాలూ 

నా కవితా చందనశాలా సుందర చిత్ర విచిత్రాలు.


అగాధ బాధా పాథః పతంగాలూ 

ధర్మవీరుల కృత రక్తనాళాలూ 

త్యాగశక్తి ప్రేమరక్తి శాంతిసూక్తి 

నా కళా కరవాల ధగద్ధగ రవాలు


నా అక్షరాలు కన్నీటి జడులలో తడిసే దయాపారావతాలు 

నా అక్షరాలు ప్రజాశక్తుల వహించే విజయఐరావతాలు 

నా అక్షరాలు వెన్నెలలో ఆడుకునే అందమైన ఆడపిల్లలు.

Thursday, October 24, 2013

పోతనామాత్యుడు..

భారత వర్ష జంతువుల భగ్యమదేమని చెప్ప వచ్చు నీ

భారత వర్షమందు హరి పల్మరు బుట్టుచు జీవ కోటికిన్

ధీరత తోడ తత్వ ముపదేశము జేయుచు చెల్మి సేయుచున్ 

ఆరయ బాంధవాకృతి కృతార్ధుల జేయుచు నుండు నెంతయున్ !!

పోతనామాత్యుడు..

ఘనుడా భూసురుడేగెనో ....


ఘనుడా భూసురుడేగెనో నడుమ మార్గశ్రాంతుడై చిక్కెనో 


విని కృష్ణుండిది తప్పుగా తలచెనో విచ్చేయునో ఈశ్వరుం


డనుకూలింప దలంచునో దలపడో ఆర్యా మహా దేవియున్


నను రక్షింప నెరుంగునో యెరుగదో నా భాగ్య మెట్లున్నదో !!

రుక్మిణి కళ్యాణం......పోతనామాత్యుడు. 

నిన్ నమ్మిన వారి కెన్నడును నాశము లేదు గదమ్మ, యీశ్వరీ! పోతనామాత్యుడు.

.

.రుక్మిణీ కళ్యాణ ఘట్టంలో రుక్ముణీదేవి ఈశ్వరిని ప్రార్ధించే పద్యం. 

సంశయాకులయైన పడతి అమ్మవారిని శరణు జొచ్చి ఎలా బ్రతిమాలుతున్నదో చూడవచ్చును.

.

నమ్మితి నా మనంబున సనాతనులైన యుమామహేశులన్

మిమ్ము బురాణ దంపతుల మేలు భజింతు గదమ్మ, మేటిపె

ద్దమ్మ, దయాంబురాశివి గదమ్మ, హరిం బతి జేయుమమ్మ, నిన్

నమ్మిన వారి కెన్నడును నాశము లేదు గదమ్మ, యీశ్వరీ .!

(పోతనామాత్యుడు.)

Wednesday, October 23, 2013

బెజవాడ రాజారత్నం.

బెజవాడ రాజారత్నం తెలుగు సినిమా నటి మరియు తొలి నేపథ్యగాయని . బెజవాడ రాజారత్నం 1921 సంవత్సరంలో తెనాలి పట్టణంలో జన్మించారు. ఈమె పాటలు పాడటమే కాకుండా పలు చిత్రాలల్లో కూడా నటించారు. సంగీతాన్ని తెనాలి సరస్వతి మరియు జొన్నవిత్తుల శేషగిరిరావు గారి వద్ద నేర్చుకొన్నారు. తరువాత లంకా కామేశ్వరరావుతో కలసి పాడిన పాటలు రికార్డులుగా విడుదలయి గాయనిగా మంచి పేరు తీసుకు వచ్చాయి. రుక్మిణీ కల్యాణం, పుండరీక, రాధా కృష్ణ, మీరా వంటి నాటకాలలో నటించటమే కాక సంగీతం అందించటంలో సహాయం చేశారు. అప్పట్లో రాజరత్నం పేరుతో ఇద్దరు నటీమణులుండేవారు. ఎవరెవరని గందరగోళం రాకుండా, వాళ్లిద్దరూ వాళ్ల వూరి పేర్లు తగిలించుకున్నారు. ఒకరు బెజవాడ రాజరత్నం. ఇంకొకరు కాకినాడ రాజరత్నం. వీరిలో కాకినాడ రాజరత్నం ప్రౌఢ పాత్రలు వేస్తే, బెజవాడ రాజరత్నం యువతి పాత్రలు ధరించేవారు. బెజవాడ రాజారత్నం గాయని, కాకినాడ రాజారత్నం గాయని కాదు.

మొదట్నుంచీ బెజవాడ రాజరత్నం గాయని. సంగీతం నేర్చుకున్నారు. శాస్త్రీయంగానూ, లలితంగానూ గీతాలు పాడడంలో నిపుణురాలు. ఆ రోజుల్లో రూపురేఖలు ఎలా వున్నా, పాట పాడగలిగే వాళ్లే నటీనటులు. అలా రాజరత్నం ముందు రంగస్థలం మీద నటిస్తూ పాటలు, పద్యాలతో రాణించింది. మనిషి బక్కగా వుండేది. చెప్పుకోవాలంటే అందమైన ముఖం కూడా కాదు. కాని, గాయనిగా అర్హతలుండడంతో, నాటకాల్లో నటించింది; సినిమాల్లోనూ ప్రవేశించింది. సినిమాలకి రాకముందు ఆమె గ్రామ్‌ఫోన్‌ కంపెనీకి పాడింది. ట్విన్‌ కంపెనీ ద్వారా రెండు రికార్డులు విడుదలైనాయి. ఒక రికార్డులో 'మా రమణ గోపాల', 'శృంగార సుధాకర' అని రెండు పాటలు వుండగా, ఇంకో రికార్డులో 'హాయి హాయి కృష్ణ'; 'చిరు నగవులు చిందుతూ' అన్న పాటలు పాడిందామె. అన్నీ భక్తి పాటలే. అయితే ఆ రోజుల్లో రికార్డు మీద పాట ఎవరు రాశారో, ఎవరు స్వరపరిచారో వుండేది కాదు. ఈ రికార్డు మీద 'మిస్‌ రాజరత్నం' అన్న పేరే వుంటుంది.

దక్షిణ భారతదేశంలో నిర్మితమైన తొలి సినిమా సీతాకల్యాణం(1934)లో రాజరత్నం సీత. అంతవరకూ ఉత్తరదేశంలో నిర్మితమవుతూ వచ్చిన తెలుగు సినిమాలు- 'సీతా కల్యాణం'తో మద్రాసులో మొదలైనాయి. పినపాక వెంకటదాసు గారు, వేల్‌ పిక్చర్స్‌ పేరుతో తడికెలతో స్టూడియో (ఆళ్వార్‌పేటలో) కట్టి 'సీతాకల్యాణం' తీశారు. చిత్రపు నరసింహారావు దర్శకుడు. కల్యాణి అనే ఆయన రాముడు. రాజరత్నానికి ఇది తొలి సినిమా.
మధ్యలో ఒకటి రెండు చిత్రాల్లో నటించినా, నాటకాల్లోనూ నటిస్తూ- మళ్లీ పెళ్లి(1939) చిత్రంలో నటించిన పాత్రకూ, పాడిన పాటలకీ ప్రశంసలు లభించాయి. రాజరత్నం ఇందులో రెండో నాయిక. ప్రధాన నాయిక కాంచనమాల. కొచ్చర్లకోట సత్యనారాయణ, రాజరత్నం జంట. ఆమె పాడిన 'చెలి కుంకుమమే, పావనమే', 'కోయిలరో, ఏదీ నీ ప్రేమగీతి', 'గోపాలుడే' పాటలు ఆ రోజుల్లో చాలా పాపులరు. కాంచనమాలతో కలిసి పాడిన 'ఆనందమేగా వాంఛనీయము' కూడా అందరూ పాడుకునేవారు. ఈ సినిమాతో రాజరత్నానికి మంచి పేరు వచ్చినా, నాటకాల్లో కూడా నటించేది. వై.వి.రావు అటు తర్వాత తీసిన విశ్వమోహిని(1940)లో నటించిందామె. 'ఈ పూపొదరింటా' పాట జనరంజకమైంది. పెద్ద హిట్టయిన 'మళ్లీ పెళ్ళి' తర్వాత, అంతటి పెద్ద హిట్టూ బి.ఎన్‌.రెడ్డిగారి దేవత(1941). చిత్తూరు నాగయ్య సంగీత దర్శకత్వంలో వచ్చిన పాట- 'రాదే చెలి నమ్మరాదే చెలి- మగవారినిలా నమ్మరాదే చెలీ' ఇప్పటికీ నాటితరం వారికి బాగా గుర్తు. అలాగే అందులో ఆమె 'నిజమో కాదో', 'ఎవరు మాకింక సాటి' పాటలు కూడా పాడింది. ఇంకో పాట కూడా అందరి నోటా వినిపించేది. అది 'జాగేలా వెరపేలా త్రాగుము రాగ సుధారసము'. ఈ పాటలన్నీ సముద్రాల రాఘవాచార్య రాశారు.
సినిమాలకి వచ్చిన తర్వాత కూడా రాజరత్నం పది, పన్నెండు ప్రయివేట్‌ గీతాలు గ్రామ్‌ఫోన్‌కి పాడింది. సినిమాలకి నిదానంగా ప్లేబాక్‌ విధానం వస్తోంది. వందేమాతరం(1939)లో నాగయ్య, కాంచనమాల పాడిన పాటలు ముందే రికార్డు చేసి, ప్లేబాక్‌ పద్ధతిలో చిత్రీకరించారు. ప్లేబాక్‌ కాకపోయినా, కృష్ణ అనే అబ్బాయికి సాబూ పాడాడు. ఒకరికి ఇంకొకరు పాడడం ఇలా మొదలైనా, ఈ పాట ముందుగా రికార్డు చెయ్యలేదు. వేరొకరిచేత ముందుగా పాడించి, రికార్డు చేసి ప్లేబాక్‌ చేసి చిత్రీకరించినది- మళ్లీ పెళ్లిలో హీరో వై.వి.రావుకి ఆ చిత్రం సంగీత దర్శకుడు ఓగిరాల రామచంద్రరావు పాడారు. ఆ లెక్కలో ఓగిరాల మొదటి నేపథ్య గాయకుడు.
1942లో వాహిని వారి భక్తపోతన విడుదలైంది. ఈ సినిమాలో రాజనర్తకి సామ్రాజ్యానికి 'ప్లే బాక్‌' పాడినది - బెజవాడ రాజరత్నం. ఈ విధంగా తెలుగు సినిమాల్లోని మొదటి నేపథ్య గాయనిగా రాజరత్నం చరిత్రకెక్కింది. 1943లో వచ్చిన భాగ్యలక్ష్మిలో రావు బాలసరస్వతీ దేవి 'తిన్నెమీద సిన్నోడ' పాడారు- కమలా కోట్నీస్‌కి. 'భక్తపోతన' రికార్డు మీద రాజరత్నం పేరుంది. ఇది మంచి సమయము రారా అన్నది ఆ పాట. అదేకాదు- పోతన సినిమాలో నాగయ్య, మాలతి, నాళం వనజాగుప్త- 'మానవసేవే- మాధవసేవా' పాట పాడారు; కాని, గ్రామ్‌ఫోన్‌ రికార్డులో బెజవాడ రాజరత్నం - మాలతి పాడిన చరణాలు పాడింది. నాగయ్య, వనజాగుప్తలు మళ్లీ పాడారు. ఇదొక విశేషం.
రాజరత్నం తమిళంలో కూడా నటించి, పాటలు పాడింది. 'మోహిని' అనే చిత్రంలో నాయిక మాధురికి ప్లేబాక్‌ పాడిందామె. జెమిని వారి జీవన్ముక్తి(1942)లో రాజరత్నం నటించి, పాడింది. ఆమె, సూరిబాబు కలిసి పాడిన 'జోడుకొంటారా బాబూ, జోడుకొంటారా' పాట అప్పట్లో ప్రజల నోట వినిపించేది. ఘంటసాల బలరామయ్య తీసిన ముగ్గురు మరాఠీలు(1946) రాజరత్నం చిన్నపాత్ర ధరించి రెండు పాటలు పాడింది. అయితే ఆమె ఎక్కువ చిత్రాల్లో నటించలేదు; ఎక్కువ నేపథ్య గీతాలూ పాడలేదు. మంచి కంఠంతో, హాయిగా పాటలు పాడేది గనక, పాటలున్న పాత్రలుంటే ఆమె చేత నటింపజేసి పాడించేవారు. ఆమె పాడిన పాటలన్నీ పాపులర్‌ అయినాయి.
ఘంటసాల బలరామయ్య గారి ముగ్గురు మరాఠీలు సినిమాలో పాడిన 22 యేళ్ళ తరువాత విజయ సంస్థ నిర్మించిన జగదేకవీరుని కథ(1961)లో 'జలకాలాటలలో' పాటలో రాజరత్నం కూడా పాడింది- నలుగురిలో ఒకరికి. దీని తర్వాత పాడిన దాఖలాలు లేవు.
బెజవాడ రాజరత్నం పేరు చెబితే, సినిమా సంగీతపు నూతన యవ్వనంలో ఒక మధుర తరంగం జ్ఞాపకం వస్తుంది. ఆమె పాడుతుంటే అది ఒక తేనె వాగు. నేర్చి, వల్లెవేసి ముక్కున పట్టి అప్పజెప్పిన పాట కాదు. సాధన వలన, శిక్షణ వలన సిద్ధించినదీ కాదు. దైవదత్తమైన వరం! అని- సినిమా సంగీత విశ్లేషకుడు, పరిశోధకుడూ వి.ఎ.కె. రంగారావు ఒక సందర్భంలో రాశారు.

నటించిన సినిమాలు[మార్చు]


1934 - సీతా కల్యాణం

1939 - మళ్ళీ పెళ్ళి

1940 - విశ్వమోహిని

1941 - దేవత, దక్షయజ్ఞం

1942 - భక్త పోతన, జీవన్ముక్తి

1944 - తాహసీల్దార్

1946 - ముగ్గురు మరాటీలు

ఇతర చాటువులు


 ఇతర చాటువులు 


చేకొని రాయని బాచడు

కాకాలు గుణించు పిన్న కాలము నాడే

లాకేత్వ మియ్య నేరడు

దాకును కొమ్మియ్యడిట్టి ధన్యులు గలరే !!


వాసన లేని పువ్వు బుధ వర్గము లేని పురంబు నిత్య వి

శ్వాసము లేని భార్య గుణవంతుడు కాని కుమారుడున్ సద

భ్యాసము లేని విద్య పరిహాస ప్రసంగము లేని వాక్యమున్

గ్రాసము లేని కొల్వు కొర గానివి పెమ్మయ సింగ ధీమణీ !!


చేతనగు వాడు కార్యము

కై తగ్గును వంగు గాక యల్పుండగునా ?

ఏతము వంగిన వంగును

పాతాళము నీరు తెచ్చి బయలన్ జల్లున్ !!


ఆడిన మాటలు తప్పిన 

గాడిద కొడుకంచు తిట్టగా విని "అయ్యో!

వీడా నాకొక కొడుక" ని

గాడిద ఏద్చెంగదన్న ఘన సంపన్నా!

(పాఠాంతరం ...)

ఆడిన మాటలు తప్పిన 

గాడిద కొడుకంచు తిట్టగా విని యేడ్చెన్

"వీడా నాకొక కొడుక" ని

గాడిదయును కుందవరపు కవి చౌడప్పా!


ఒక తుంటరి అబ్బాయి ఈ క్రింది పద్యంలో

"ఒసే! దరిద్రపు దానా! కొంచం సున్నం తెచ్చి పెట్టవే!" ... అంటే


పర్వత శ్రేష్ఠ పుత్రికా పతివిరోధి

యన్న పెండ్లాము అత్తను గన్న తల్లి(/తండ్రి)

పేర్మి మీరిన ముద్దుల పెద్దబిడ్డ

సున్న మించుక తేగదే సుందరాంగి(/సన్నుతాంగి) 


( పార్వతి, శివుడు, మన్మథుడు, బ్రహ్మ, సరస్వతి, లక్ష్మి, 

  సముద్రుడు(/అతని భార్య), జ్యేష్ఠా దేవి (దరిద్ర దేవత) )


ఆ గడసరి అమ్మాయి ఇల "ఓరి కుక్కా! ఇదుగో సున్నం!" అని ఇచ్చిందట !


శతపత్రంబుల మిత్రుని

సుతు జంపినవాని బావ సూనుని మామన్

సతతము దాల్చెడు నాతని

సుతువాహన వైరి వైరి సున్నంబిదిగో


( కమలము, సూర్యుడు, కర్ణుడు, అర్జునుడు, కృష్ణుడు, ప్రద్యుమ్నుడు,

  చంద్రుడు, శివుడు, గణపతి, ఎలుక, పిల్లి, కుక్క )


........

రసికత లేనట్టి నరుని బ్రతుకేటి కిసీ 

కసవేరుక తిని బ్రతుకదె

పసరము తన కడుపు నిండ పర్వత కొండా !


అన్నాతి గూడ హరుడగు

అన్నాతిని గూడకున్న నసుర గురుండౌ

నన్నా తిరుమల రాయడు

కన్నొక్కటి లేదు గాని కంతుడు గాడే ?!

(పాఠాంతరం ...)

అన్నాతి గూడ హరుడవె

అన్నాతిని గూడనప్పు డసుర గురుడవే

అన్నా! తిరుమల రాయా!

కన్నొక్కటి మిగిలె గాని కౌరవ పతివే ! 


నేరుతునని మాట్లాడగ

వారిజ భవునంతవాని వశమా తంజా

వూరు రఘునాధ రాయని

గారెరుగగ కుందవరపు కవి చౌడప్పా!

Tuesday, October 22, 2013

ఇంతకు ఎవరు నీవు ..

Viswanath Goud

పట్టు పరికిణి వోణీ వేసుకున్న అచ్చ తెలుగు జానవా

అందాల అంతఃపుర కోటకు రాణివా

సుస్వరాల సరిగమలు పలికే వీణవా

సుమదుర భావాల గానానివా

సరస శృంగార పాటల బాణీవా

మన్మధుడి ప్రేమ పూల భాణానివా నా భవిష్యత్ చెప్పే భవిష్య వాణివా
ఇంతకు ఎవరు నీవు 

నా భావాలకు రూపానివైనావు....

Monday, October 21, 2013

మనుచరిత్ర – ద్వితీయాశ్వాసము


మనుచరిత్ర – ద్వితీయాశ్వాసము


శ్రీఖండ శీతనగ మ

ధ్యాఖండక్షోణిమండ లాఖండల వి

ద్యాఖేలనభోజ సుధీ

లేఖద్రుమ కృష్ణరాయ లీలామదనా


అవధరింపుము జైమిని మునీంద్రునకుం ప్రజ్ఞాసాంద్రంబులగు పక్షీంద్రంబు లవ్వలికథ ఇట్లని చెప్పందొడంగె


అటజనికాంచె భూమిసురు డంబరచుంబి శిర స్సర జ్ఝరీ

పటల ముహుర్ముహు ర్లుఠ దభంగ తరంగ మృదంగ నిస్వన

స్ఫుట నటనానుకూల పరిఫుల్ల కలాప కలాపిజాలమున్‌

కటకచరత్‌ కరేణు కర కంపిత సాలము శీతశైలమున్‌


కాంచి అంతరంగంబునం తరంగితంబగు హర్షోత్కర్షంబున


నరనారాయణ చరణాం

బురుహ ద్వయ భద్రచిహ్నముద్రిత బదరీ

తరు షండమండలాంతర

సరణిన్‌ ధరణిసురుండు సన చన నెదుటన్‌


ఉల్లల దలకా జలకణ

పల్లవిత కదంబ ముకుళ పరిమళ లహరీ

హల్లోహల మద బంభర

మల్లధ్వనులెసగ విసరె మరుదంకురముల్‌


తొండముల్‌ సాచి యందుగు చిగుళ్ళకు నిక్కు

కరుల దంతచ్ఛాయ కడలుకొనగ

నెలవుల వనదంశములుమూగి నెరెవెట్ట

కోల్పులుల్‌ పొదరిండ్ల గురకలిడగ

సెలయేటి యిసుకలంకల వరాహంబులు

మొత్తంబులై త్రవ్వి ముస్తెలెత్త

అడ్డంబు నిడువు నాబడ్డలగతి మను

బిళ్ళు డొంకలనుండి క్రేళ్ళుదాట


ప్రబల భల్లుక నఖ భల్ల భయద మథన

శిథిల మధుకోశ విసర వికీర్ణ మక్షి

కాంతరాంతర దంతురి తాతపమున

పుడమి తిలతండుల న్యాయమున వెలుంగ


పరికించుచు డెందంబున

పురికొను కౌతుకముతోడ భూమీసురు డ

గ్గిరి కటక తట నిరంతర

తరు గహన గుహా విహార తత్పరమతియై


నిడుద పెన్నెరిగుంపు జడగట్ట సగరు ము

మ్మనుమండు తపము గైకొనిన చోటు

జరఠ కచ్ఛప కులేశ్వరు వెన్ను గానరా

జగతికి మిన్నేరు దిగిన చోటు

పుచ్చడీకతనంబుపోబెట్టి గిరికన్య

పతిగొల్వ నాయాసపడిన చోటు

వలరాచరాచవా డలికాక్షు కనువెచ్చ

కరగిన యల కనికరపు చోటు


తపసియిల్లాండ్ర చెలువంబు తలచి తలచి

మున్ను ముచ్చిచ్చును విరాళిగొన్న చోటు

కనుపవులు వేల్పుబడవాలు కన్నచోటు

హర్షమున జూచి ప్రవరాఖ్యు డాత్మలోన


విలయ కృశానుకీలముల వేడిమి పోడిమి మాలి వెల్మిడిన్‌

కలసిన భూతధాత్రి మరి క్రమ్మర రూపయినిల్చి యోషధుల్‌

మొలవగ జేయునట్టి నయముం ప్రతికల్పము నెట్లు గాంచు నీ

చలిమలవల్ల నుల్లసిలు చల్లదనంబును నూనకుండినన్‌


పసపునిగ్గులుదేరు పాపజన్నిదమొప్ప

ప్రమథాధిపతి యింటిపట్టెరింగె

శచి కీత గరపుచు చదలేట సురరాజు

జలకేశి సవరించు చెలువెరింగె

అదనుతో చేపి చన్నవిసి యోషధుల మ

న్మొదవు కొండలకెల్ల పిదుకనెరిగె

వేల్పుటింతులలోన విర్రవీగుచు మేన

నవరత్నరచనల రవణమెరిగె


పరిపరివిధంపు జన్మంపు పరికరంపు

సొంపుసంపద నిఖిల నిలింపసభయు

నప్పటప్పటికిని జిహ్వత్రుప్పు డుల్ల

నామెత లెరింగెనీ తుషారాద్రి కతన


తలమే బ్రహ్మకునైన యీ నగమహత్వ్తంబెన్న నే నియ్యడం

గల చోద్యంబులు రేపు కన్గొనియెదం గాకేమి నేడేగెదన్‌

నళినీబాంధవ భాను తప్త రవికాంత స్యంది నీహార కం

దళ చూత్కారపరంపరల్‌ పయిపయిన్‌ మధ్యాహ్నముం దెల్పెడున్‌


అనుచు గ్రమ్మరువేళ నీహారవారి

బెరసి తత్పాదలేపంబు కరగిపోయె

కరగిపోవుట యెరుగ డద్ధరణిసురుడు

దైవకృతమున కిల నసాధ్యంబు కలదె


అతడ ట్లౌషధహీనుడై నిజపురీ యాత్రా మిళత్‌ కౌతుకో

ద్ధతి బోవన్‌ సపది స్ఫుటార్తి చరణద్వంద్వంబు రాకుండినన్‌

మతి చింతించుచు నవ్విధం బెరిగి హా నన్నిట్లు దైవంబ తె

చ్చితె యీ ఘోర వనప్రదేశమునకున్‌ సిద్ధాపదేశంబునన్‌


ఎక్కడి యరుణాస్పదపుర

మెక్కడి తుహినాద్రి క్రొవ్వి యే రాదగునే

అక్కట మును సనుదెంచిన

దిక్కిదియని యెరుగ వెడలుతెరు వెయ్యదియో


అకలం కౌషధసత్వముం దెలియ మాయా ద్వార కావంతి కా

శి కురుక్షేత్ర గయా ప్రయాగములు నే సేవింప కుద్దండ గం

డక వేదండ వరాహ వాహరిపు ఖడ్గ వ్యాఘ్ర మిమ్మంచుకొం

డకు రాజెల్లునె బుద్ధిజాడ్యజని తోన్మాదుల్‌ గదా శ్రోత్రియుల్‌


నను నిముసంబుగానకయున్న నూరెల్ల

నరయు మజ్జనకుడెం తడలునొక్కొ

ఎపుడు సంధ్యలయందు నిలువెళ్ళనీక న

న్నోమెడు తల్లి యెంతొరలునొక్కొ

అనుకూలవతి నాదు మనసులో వర్తించు

కులకాంత మదినెంత కుందునొక్కొ

కేడ తోడునీడలై వర్తించు సచ్ఛాత్రు

లింతకు నెంత చింతింతురొక్కొ


అతిథిసంతర్పణంబు లేమయ్యెనొక్కొ

అగ్నులేమయ్యెనొక్కొ నిత్యంబులైన

కృత్యములబాసి దైవంబ కినుకనిట్లు

పారవైచితె మిన్నులుపడ్డ చోట


నను నిలుసేర్చు నుపాయం

బొనరింపగజాలు సుకృతి యొక డొదవడొకో

యనుచున్‌ చింతాసాగర

మున మునిగి భయంబు గదుర పోవుచు నెదురన్‌


కులిశధారాహతి పొలుపున పైనుండి

యడుగుమోవగ జేగురైనతటుల

కనుపట్టులోయ గంగానిర్ఝరము వార

చలువయౌ నయ్యేటి కొలకులందు

నిసుకవెట్టిన నేల నేచి యర్కాంశుల

చొరనీక దట్టమై యిరులు గవియు

క్రముక పున్నాగ సారంగ రంభా నారి

కేళాది విటపి కాంతారవీథి


గెరలు పిక శారికా కీర కేకి భృంగ

సారసధ్వని తనలోని చంద్రకాంత

దరులు ప్రతిశబ్దమీన గంధర్వ యక్ష

గాన ఘూర్ణితమగు నొక్క కోనగనియె


కనుగొని యిది మునియాశ్రమ

మను తహతహవొడమి యిచటి కరిగిన నాకున్‌

కననగు నొక తెరకువ యని

మనమునగల దిగులు కొంత మట్టువడంగన్‌


నికట మహీధరాగ్ర తట నిర్గత నిర్ఝరధార బాసి లో

యకు తలక్రిందుగా మలకలైదిగు కాలువవెంట పూచు మ

ల్లిక లవలంబనంబుగ నలిప్రకరధ్వని చిమ్మిరేగ లో

నికి మణిపట్టభంగసరణిన్‌ ధరణీసురుడేగి చెంగటన్‌


తావుల్‌ క్రేవలజల్లు చెంగలువ కేదారంబు తీరంబునన్‌

మావుల్‌ క్రోవులు నల్లిబిల్లిగొను కాంతారంబునం దైందవ

గ్రావాకల్పిత కాయమాన జటిల ద్రాక్షా గుళుచ్ఛంబులన్‌

పూవుందీవెల నొప్పు నొక్క భవనంబున్‌ గారుడోత్కీర్ణమున్‌


కాంచి తదీయ విచిత్రో

దంచిత సౌభాగ్యగరిమ కచ్చెరువడి య

క్కాంచనగర్భాన్వయమణి

యించుక దరియంగ నచటికేగెడు వేళన్‌


మృగమద సౌరభ విభవ

ద్విగుణిత ఘనసార సాంద్ర వీటీగంధ

స్థగితేతర పరిమళమై

మగువ పొలుపు తెలుపు నొక్క మారుతమొలసెన్‌


అతడా వాతపరంపరా పరిమళ వ్యాపార లీలన్‌ జనా

న్విత మిచ్చోటని చేరబోయి కనియెన్‌ విద్యుల్లతావిగ్రహన్‌

శతపత్రేక్షణ చంచరీకచికురన్‌ చంద్రాస్య చక్రస్తనిన్‌

నతనాభిన్‌ నవలా నొకానొక మరున్నారీ శిరోరత్నమున్‌


అమల మణిమయ నిజమందిరాంగణస్థ

తరుణసహకార మూల వితర్ధి మీద

శీతలానిల మొలయ నాసీనయైన

అన్నిలింపాబ్జముఖియు అయ్యవసరమున


తతనితం బాభోగ ధవళాంశుకములోని

అంగదట్టపు కావిరంగువలన

శశికాంతమణిపీఠి జాజువారగ కాయ

లుత్తుంగ కుచపాళి నత్తమిల్ల

తరుణాంగుళీ ధూత తంత్రీస్వనంబుతో

జిలిబిలిపాట ముద్దులు నటింప

ఆలాపగతి చొక్కి యరమోడ్పు కనుదోయి

రతిపారవశ్య విభ్రమము తెలుప


ప్రౌఢి పలికించు గీతప్రబంధములకు

కమ్ర కరపంకరుహ రత్న కటక ఝణఝ

ణధ్వనిస్ఫూర్తి తాళమానములు కొలుప

నింపు తళుకొత్త వీణ వాయింపుచుండి


అబ్బురపాటుతోడ నయనాంబుజముల్‌ వికసింప కాంతి పె

ల్లుబ్బి కనీనికల్‌ వికసితోత్పలపంక్తుల క్రుమ్మరింపగా

గుబ్బమెరుంగు చన్గవ గగుర్పొడువన్‌ మదిలోన కోరికల్‌

గుబ్బతిలంగ చూచె నలకూబరసన్నిభు నద్ధరామరున్‌


చూచి ఝళంఝళత్‌ కటకసూచిత వేగ పదారవిందయై

లేచి కుచంబులున్‌ తురుము లేనడు మల్లలనాడ నయ్యెడన్‌

పూచిన యొక్క పోక నునుబోదియజేరి విలోకనప్రభా

వీచికలన్‌ తదీయ పదవీ కలశాంబుధి వెల్లిగొల్పుచున్‌


మునుమున్‌ పుట్టెడు కొంకు లౌల్యమునిడన్‌ మోదంబు విస్తీర్ణతన్‌

జొనుపన్‌ కోర్కులు క్రేళ్ళుద్రిప్ప మదిమెచ్చుల్‌ రెప్పలల్లార్ప న

త్యనుషంగస్థితి రిచ్చపాటొసగ నొయ్యారంబునన్‌ చంద్రికల్‌

దనుకన్‌ చూచె లతాంగి భూసురు ప్రఫుల్లన్నేత్రపద్మంబులన్‌


పంకజముఖి కప్పుడు మై

నంకురితములయ్యె పులక లావిష్కృత మీ

నాం కానల సూచక ధూ

మాంకురములు బోలె మరియు నతనిన్‌ చూడన్‌


తొంగలిరెప్పలం తొలగద్రోయుచు పైపయి విస్తరిల్లు క

న్నుంగవ యాక్రమించుకొనునో ముఖచంద్రు నటంచు పోవనీ

కంగజు డానవెట్టి కదియన్‌ గురివ్రాసె ననంగ జారి సా

రంగమదంబు లేజెమట క్రమ్మె లలాటము డిగ్గి చెక్కులన్‌


అనిమేషస్థితిమాన్పె బిత్తరపుచూ పస్వేదతావృత్తి మా

న్పె నవస్వేదసమృద్ధి బోధకళమాన్పెన్‌ మోహవిభ్రాంతి తో

డనె గీర్వాణవధూటికిన్‌ భ్రమరకీటన్యాయ మొప్పన్‌ మను

ష్యుని భావించుట మానుషత్వము మెయింజూపెట్టెనా నత్తరిన్‌


ఇట్లతని రూపరేఖావిలాసంబులకుం జొక్కి యక్కమలపత్రేక్షణ యాత్మగతంబున


ఎక్కడివాడొ యక్షతన యేందు జయంత వసంత కంతులన్‌

చక్కదనంబునన్‌ గెలువజాలెడువాడు మహీసురాన్వయం

బెక్కడ ఈ తనూవిభవమెక్కడ యేలనిబంటుగా మరున్‌

డక్కకొనంగరాదె అకటా నను వీడు పరిగ్రహించినన్‌


వదనప్రభూత లావణ్యాంబుసంభూత

కమలంబులన వీని కన్నులమరు

నిక్కి వీనులతోడ నెక్కసక్కెములాడు

కరణినున్నవి వీని ఘనభుజములు

సంకల్పసంభ వాస్థానపీఠికవోలె

వెడదయైకనుపట్టు వీని యురము

ప్రతిఘటించు చిగుళ్ళపై నెర్రవారిన

రీతినున్నవి వీని మృదుపదములు


నేరెటేటియసల్‌ తెచ్చి నీరజాప్తు

సానబట్టిన రాపొడిచల్లి మెదిసి

పదను సుధనిడి చేసెనో పద్మభవుడు

వీని కాకున్న కలదె ఈ మేనికాంతి


సుర గరు డోరగ నర ఖే

చర కిన్నర సిద్ధ సాధ్య చారణ విద్యా

ధర గంధర్వ కుమారుల

నిరతము కనుగొనమె పోలనేర్తురె వీనిన్‌


అని చింతించుచు మీనకేతన ధనుర్య్జా ముక్త నారాచ దు

ర్దిన సమ్మూర్ఛిత మానసాంబురుహయై దీపించు పెందత్తరం

బున పేటెత్తిన లజ్జ నంఘ్రికటకంబుల్‌ మ్రోయ నడ్డంబు ని

ల్చిన నయ్యచ్చర జూచి చేరజని పల్కెన్‌ వాడు విభ్రాంతుడై


ఎవ్వతెవీవు భీతహరిణేక్షణ ఒంటి చరించె దోటలే

కివ్వనభూమి భూసురుడ నే ప్రవరాఖ్యుడ త్రోవతప్పితిన్‌

క్రొవ్వున నిన్నగాగ్రమునకున్‌ చనుదెంచి పురంబుచేర నిం

కెవ్విధి కాంతు తెల్పగదవే తెరువెద్ది శుభంబు నీకగున్‌


అని తనకథ నెరిగించిన

తన కనుగవ మెరుగులుబ్బ తాటంకములున్‌

చనుగవయు నడుము వడకగ

వనిత సెలవివార నవ్వి వానికి ననియెన్‌


ఇంతలు కన్నులుండ తెరువెవ్వరి వేడెదు భూసురేంద్ర ఏ

కాంతమునందునున్న జవరాండ్ర నెపంబిడి పల్కరించు లా

గింతియ కాక నీవెరుగవే మునువచ్చిన త్రోవచొప్పు నీ

కింత భయంబులే కడుగ నెల్లిదమైతిమె మాటలేటికిన్‌


అని నర్మగర్భంబుగా బలికి క్రమ్మర నమ్మగువ యమ్మహీసురున కిట్లనియె


చిన్ని వెన్నెలకందు వెన్నుదన్ని సుధాబ్ధి

పొడమిన చెలువ తోబుట్టు మాకు

రహివుట్ట జంత్రగాత్రముల రాల్‌ కరగించు

విమలగాంధర్వంబు విద్య మాకు

అనవిల్తుశాస్త్రంపు మినుకు లావర్తించు

పని వెన్నతోడ పెట్టినది మాకు

హయమేధ రాజసూయములన పేర్వడ్డ

సవనతంత్రంబు లుంకువలు మాకు


కనకనగసీమ కల్పవృక్షముల నీడ

పచ్చరా చట్టుగమి రచ్చపట్టు మాకు

పద్మసంభవ వైకుంఠ భర్గ సభలు

సాముగరిడీలు మాకు గోత్రామరేంద్ర


పేరు వరూధిని విప్ర కు

మార ఘృతాచీ తిలోత్తమా హరిణీ హే

మా రంభా శశిరేఖ లు

దారగుణాఢ్యలు మదీయలగు ప్రాణసఖుల్‌


బహురత్న ద్యుతిమేదురోదర దరీభాగంబులం బొల్చు ని

మ్మిహికాహార్యమునన్‌ చరింతుమెపుడున్‌ ప్రేమన్‌ నభోవాహినీ

లహరీ శీతల గంధవాహ పరిఖేల న్మంజరీ సౌరభ

గ్రహణేందిందిర తుందిలంబులివి మత్కాంతార సంతానముల్‌


భూసుర కైతవకుసుమశ

రానన మాయింటి విందవైతివి గైకొ

మ్మా సముదంచ న్మణిభవ

నాసీనత సేద తీరి యాతిథ్యంబున్‌


కుందనమువంటి మేను మధ్యంది నాత

పోష్మహతి కందె వడదాకె నొప్పులొలుకు

వదన మస్మద్గృహంబు పావనము సేసి

బడలికలు వాసిచను మన్న బ్రాహ్మణుండు


అండజయాన నీవొసగునట్టి సపర్యలు మాకునచ్చె నిం

దుండగరాదు పోవలయునూరికి నింటికి నిప్పుడేను రా

కుండ నొకండువచ్చి మరియొండునె భక్తియ చాలు సత్క్రియా

కాండముతీర్ప వేగ చనగావలయున్‌ కరుణింపు నాపయిన్‌


ఏ నిక నిల్లుసేరుటకు నెద్ది యుపాయము మీ మహత్వ్తముల్‌

మానిని దివ్యముల్‌ మది తలంచిన నెందును మీ కసాధ్యముల్‌

కానము కాన తల్లి ప్రజలన్‌ నను కూర్పుమటన్న లేత న

వ్వాననసీమ తోప ధవళాయతలోచన వానికిట్లనున్‌


ఎక్కడియూరు కాల్నిలువ కింటికిబోయెదనంచు పల్కె దీ

వక్కట మీ కుటీరనిలయంబులకున్‌ సరిరాకపోయెనే

యిక్కడి రత్నకందరము లిక్కడి నందనచందనోత్కరం

బిక్కడి గాంగసైకతము లిక్కడి యీ లవలీనికుంజముల్‌


నిక్కముదాపనేల ధరణీసురనందన యింక నీపయిన్‌

చిక్కె మనంబు నాకు నను చిత్తజుబారికి నప్పగించెదో

చొక్కి మరందమద్యముల చూరల పాటలువాడు తేంట్ల సొం

పెక్కినయట్టి పూవు పొదరిండ్లను కౌగిట గారవించెదో


అనుటయు ప్రవరుం డిట్లను

వనజేక్షణ యిట్లు పలుక వరుసయె వ్రతులై

దినములు గడిపెడు విప్రుల

చనునే కామింప మది విచారము వలదే


వేలిమియున్‌ సురార్చనయు విప్రసపర్యయు చిక్కె భుక్తికిన్‌

వేళ యతిక్రమించె జననీజనకుల్‌ కడువృద్ధు లాకటన్‌

సోలుచు చింతతో నెదురుసూచుచునుండుదు రాహితాగ్ని నే

దూలు సమస్తధర్మములు తొయ్యలి నేడిలుసేరకుండినన్‌


నావుడు విన్నబాటు వదనంబున నించుక దోప పల్కె నో

భావజరూప యిట్టి యెలప్రాయము వైదికకర్మనిష్ఠలం

పోవగ నింక భోగములబొందుట యెన్నడు యజ్ఞకోటులం

బావనులౌటకున్‌ ఫలము మా కవుగిళ్ళ సుఖించుటే కదా


సద్యోవినిర్భిన్న సారంగనాభికా

హృదమై పిసాళించు మృగమదంబు

కసటువో బీరెండ కరగి కర్రలవంటి

గమగమ వలచు చొక్కపుజవాజి

పొరలెత్తి ఘనసారతరువుల తనుతాన

దొరగిన పచ్చకప్పురపు సిరము

గొజ్జంగి పూబొదల్‌ కురియంగ పటికంపు

దొనల నిండినయట్టి తుహినజలము


వివిధ కుసుమకదంబంబు దివిజతరుజ

మృదుల పనస ఫలాస వామేయ రత్న

భూషణంబులు కలవిందు భోగపరుడ

వయి రమింపుము ననుగూడి యనుదినంబు


అందునకు కొరయె వెన్నెల

గంధర్వాంగనల పొందు కాదని సంసా

రాంధువున పడియె దకట ది

వాంధము వెలుగుగని గొందినడగిన భంగిన్‌


ఎన్ని భవంబులన్‌ కలుగు నిక్షుశరాసన సాయక వ్యథా

ఖిన్నత వాడి వత్తలయి కేల కపోలములూది చూపులన్‌

విన్నదనంబు తోప కనువేదురునన్‌ పయిగాలి సోకినన్‌

వెన్నవలెన్‌ కరంగు అలివేణుల కౌగిటచేర్చు భాగ్యముల్‌


కుశలత యే వ్రతములనగు

నశనాయాపీడ నింద్రియనిరోధమునన్‌

కృశుడవయి యాత్మనలచుట

సశరీరస్వర్గసుఖము సమకొని యుండన్‌


అనిన ప్రవరుండు నీవన్న యర్థమెల్ల

నిజము కాముకుడైనవానికి అకాము

డిది గణించునె జలజాక్షి యెరిగితేని

నగరమార్గంబు చూపి పుణ్యమున పొమ్ము


బ్రాహ్మణు డింద్రియవశగతి

జిహ్మాచరణైక నిపుణ చిత్తజ నిశితా

జిహ్మగముల పాలై చెడు

బ్రహ్మానందాధిరాజ్య పదవీచ్యుతుడై


అనిన నత్తెరవ యక్కరకరిపలుకుల కులికి గరిగరింగరప గరకరిం జెరకువిలుకాడు పరగించు విరిదమ్మిగొరకలు నెరకుల చురుకుచురుక్కునం గాడిన గడుం గెరలి పరిణత వివిధ విబుధతరు జనిత మధురమధురసం బాను మదంబు నదటునం జిదిమిన నెరుంగక మదనహరునైన జదురునం గదియ గమకించు తిమురునం గొమిరెప్రాయంపు మదంబునను నొంటిపాటునం గంటికిం బ్రియంబై తంగేటిజున్ను చందంబునం గొంటుదనంబెరుంగక కురంగటనున్న యమ్మహీసురవరకుమారు తారుణ్య మౌగ్య్ధంబులం జేసి తన వైదగ్య్ధంబు మెరయగలిగెనని పల్లవించు నుల్లంబు నుల్లాసంబునం గదురు మదంబున నోసరించక చంచల దృగంచలప్రభ లతని ముఖాంబుజంబున బొలయ వలయ మణిగణచ్ఛాయాకలాపంబు లుప్పరంబెగయ కొప్పుచక్కం జెక్కుచు జక్కవగిబ్బలుంబోని గబ్బిగుబ్బలన్‌ జొబ్బిల్లు కుంకుమరసంబునం బంకిలంబులగు హారముక్తా తారకంబుల నఖకోరకంబులం గీరి తీరువడంజేయుచు పతిత వనతరు కుసుమ కేసరంబులు రాల్చు నెపంబున పయ్యెదవిదిల్చి చక్కసవరించుచు నంతంతం బొలయు చెలులం దలచూపకయుండం దత్తరంబునంజేసి బొమముడిపాటుతో మగిడిమగిడి చూచుచు జిడిముడిపాటు చూపుల నంకురించు జంకెల వారించుచుం జేరి యిట్లనియె


ఎందే డెందము కందళించు రహిచే నేకాగ్రతన్‌ నిర్వృతిం

జెందుం కుంభగత ప్రదీపకళికాశ్రీ దోప నెందెందు పో

కెందే నింద్రియముల్‌ సుఖంబు గను నా యింపే పరబ్రహ్మ, “మా

నందో బ్రహ్మ” యటన్న ప్రాజదువు నంతర్బుద్ధి నూహింపుమా


అనుచు తన్నొడబరుచు నయ్యమరకాంత

తత్తరము జూచి యాత్మ నతండు తనకు

సిగ్గు వెగటును బొడమ నిస్పృహత తెలుపు

నొక్క చిరునవ్వు నవ్వి యయ్యువిద కనియె


ఈ పాండిత్యము నీకు దక్క మరియెందే కంటిమే కామశా

స్త్రోపాధ్యాయినినా వచించెదవు మేలోహో త్రయీధర్మముల్‌

పాపంబుల్‌ రతి పుణ్యమంచు నిక నేలా తర్కముల్‌ మోక్ష ల

క్ష్మీప థ్యాగమసూత్ర పంక్తికివెపో మీ సంప్రదాయార్థముల్‌


తరుణీ రేపును మాపు హవ్యములచేతం తృప్తుడౌ వహ్ని స

త్కరుణాదృష్టి నొసంగు సౌఖ్యము లెరుంగన్‌ శక్యమే నీకు ఆ

కరణుల్‌ దర్భలు నగ్నులుం ప్రియములైన ట్లన్యముల్‌ కా వొడల్‌

తిరమే చెప్పకు మిట్టితుచ్ఛసుఖముల్‌ మీసాలపై తేనియల్‌


అనుటయు మాటలేక హృదయాబ్జము జల్లన మోము వెల్లనై

కనలుచు నీరుదేరు తెలికన్నుల నాతని పుల్కుపుల్కునన్‌

కనుగొని మాటలం బొదువు గద్గదికం తలయూచి యక్కటా

వనిత తనంతతా వలచివచ్చిన చుల్కన కాదె యేరికిన్‌


వెతలంబెట్టకుమింక నన్ననుచు నీవీబంధమూడన్‌ రయో

ద్ధతి నూర్పుల్‌ నిగుడన్‌ వడిన్‌ విరులుచిందం కొప్పువీడం తనూ

లత తోడ్తో పులకింపగా ననునయాలా పాతిదీ నాస్యయై

రతిసంరంభము మీర నిర్జరవధూరత్నంబు పైపాటునన్‌


ప్రాంచద్భూషణ బాహుమూలగతితో పాలిండ్లుపొంగార పై

యంచుల్‌ మోవగ కౌగిలించి యధరంబాసింప హా శ్రీహరీ

యంచున్‌ బ్రాహ్మణు డోరమోమిడి తదీయాంసద్వయం బంటి పొ

మ్మంచున్‌ ద్రోచె కలంచునే సతులమాయల్‌ ధీరచిత్తంబులన్‌


త్రోపువడి నిలిచి ఘన ల

జ్జా పరవశయగుచు కొప్పుసవరించి యొడల్‌

దీపింప నతని చురచుర

కోపమునన్‌ చూచి క్రేటుకొనుచున్‌ పలికెన్‌


పాటున కింతులోర్తురె కృపారహితాత్మక నీవు త్రోవ ని

చ్చోట భవన్నఖాంకురము సోకె కనుంగొనుమంచు చూపి య

ప్పాటలగంధి వేదననెపంబిడి యేడ్చె కలస్వనంబుతో

మీటిన విచ్చు గుబ్బచనుమిట్టల నశ్రులు చిందువందగన్‌


ఈ విధమున నతికరుణము

గా వనరుహనేత్ర కన్నుగవ ధవళరుచుల్‌

కావికొననేడ్చి వెండియు

నా విప్రకుమారు జూచి యలమట పల్కెన్‌


చేసితి జన్నముల్‌ తపము చేసితి నంటి దయావిహీనతన్‌

చేసిన పుణ్యముల్‌ ఫలముసెందునె పుణ్యములెన్నియేనియున్‌

చేసినవాని సద్గతియె చేకురు భూతదయార్ద్రబుద్ధి కో

భూసురవర్య యింత తలపోయవు నీచదువేల చెప్పుమా


వెలివెట్టిరే బాడబులు పరాశరు బట్టి

దాశకన్యాకేళి తప్పుచేసి

కులములో వన్నెతక్కువయయ్యెనే గాధి

పట్టికి మేనక చుట్టరికము

అనుపుకాడై వేల్పు నాగవాసము గూడి

మహిమ గోల్పడియెనే మాందకర్ణి

స్వారాజ్య మేలంగనీరైరె సుర లహ

ల్యాజారుడైన జంభాసురారి


వారికంటెను నీ మహత్వ్తంబు ఘనమె

పవన ప ర్ణాంబు భక్షులై నవసి యినుప

కచ్చడాల్‌ కట్టుకొను మునిమ్రుచ్చులెల్ల

తామరసనేత్ర లిండ్ల బందాలు కారె


అనిన నేమియు ననక యవ్వనజగంధి

మేని జవ్వాదిపస కదంబించు నొడలు

కడిగికొని వార్చి ప్రవరుండు గార్హపత్య

వహ్ని నిట్లని పొగడె భావమున తలచి


దివిషద్వర్గము నీముఖంబునన తృప్తిం గాంచు నిన్నీశుగా

స్తవముల్‌ సేయు శ్రుతుల్‌ సమస్తజగదంతర్యామివిన్‌ నీవ యా

హవనీయంబును దక్షిణాగ్నియును నీయం దుద్భవించున్‌ క్రతూ

త్సవసంధాయక నన్ను కావగదవే స్వాహావధూవల్లభా


దాన జ పాగ్నిహోత్ర పరతంత్రుడనేని భవత్పదాంబుజ

ధ్యానరతుండనేని పరదారధనాదుల కోరనేని స

న్మానముతోడ నన్ను సదనంబున నిల్పు మినుండు పశ్చిమాం

భోనిధిలోన క్రుంకకయమున్న రయంబున హవ్యవాహనా


అని సంస్తుతించిన నగ్నిదేవుం డమ్మహీదేవు దేహంబున సన్నిహితుం డగుటయు నమ్మహాభాగుండు గండుమీరి పొడుపుగొండ నఖండ సంధ్యారాగ ప్రభామండ లాంతర్గతుండగు పుండరీకవనబంధుడుంబోలె నుత్తప్త కనకద్రవధారాగౌరంబగు తనూచ్ఛాయా పూరంబున నక్కాన వెలిగించుచు నిజగమననిరోధిని యగు నవ్వరూధిని హృదయకంజంబున రంజిల్లు నమందానురాగరస మకరందంబు నందంద పొంగంజేయుచు పావకప్రసాద లబ్ధంబగు పవనజవంబున నిజమందిరంబునకరిగి నిత్యకృత్య సత్కర్మకలాపంబులు నిర్వర్తించెనని మార్కండేయుండు క్రోష్టికిం జెప్పెనని చెప్పిన


జైమిని యా దివ్య ఖగ

గ్రామణులం జూచి వేడ్కగడలుకొనంగా

ఆ మీద వరూధిని విధ

మేమయ్యె నెరుంగ చెప్పరే నా కనుడున్‌

అల్లసాని పెద్దనామాత్య ప్రణీత మనుచరిత్ర:ప్రథమాశ్వాసము

అల్లసాని పెద్దనామాత్య ప్రణీత మనుచరిత్ర:ప్రథమాశ్వాసము


(తొలితెలుగు ప్రబంధం మనుచరిత్ర. నీతినీ ధర్మాన్నీ భక్తినీ బోధించటం అంతకుముందు వచ్చిన తెలుగు రచనల గమ్యం (శ్రీనాథుడి శృంగారనైషథం విషయంలో తప్ప) ఐతే పెద్దన తన మనుచరిత్రతో తెలుగు సాహిత్యాన్నంతటినీ ఓ మలుపు తిప్పాడు. ఈ రచన ఉచ్ఛస్థితిలో ఉన్న సామాజిక, ఆర్థిక, రాజకీయ పరిస్థితుల వల్ల ప్రజల్లో కలిగే పట్టరాని ఆనందానికి, జీవితమ్మీద భవిష్యత్తుమీద కలిగే అకుంఠితమైన ఆశాభావానికి అద్భుతరూపం. కృష్ణరాయల విజయాల్ని అతిచేరువగా చూస్తూ, వాటివల్ల ఆ సమాజంలో పెరుగుతోన్న ఆత్మస్థైర్యాన్ని, కనీవినీ ఎరుగని సౌభాగ్యాన్ని అనుక్షణం అవలోకిస్తూ, ఆనందించిన ఒక మహామనీషి హృదయంలోంచి మహోల్లాసం పెల్లుబికి ఈ కావ్యంగా బయటకు వచ్చింది. వాల్మీకి శోకం శ్లోకం ఐతే పెద్దన ఆనందం ప్రబంధమైంది.


సామాజికస్థితిగతులు అసంతృప్తికరంగా ఉన్నప్పుడు, జీవితం దుఃఖభాజనంగా కనిపించినప్పుడు “సాహిత్యప్రయోజనం సమాజశ్రేయస్సే” అన్న దృష్టి సాహితీకారులకు కలగటం చూశాం, ఇప్పుడూ చూస్తున్నాం. సుఖసంతోషాల్తో సౌభాగ్యంతో ఆకాశమంత ఆత్మవిశ్వాసంతో ఉన్న సమాజపు జీవనదృష్టిని ప్రతిబింబించేవి తొలితరం ప్రబంధాలు. వాటిలో తొలిదీ ఉన్నతమైనదీ ఈ మనుచరిత్ర.)


ప్రథమాశ్వాసము:


శ్రీవక్షోజ కురంగనాభ మెదపై చెన్నొంద విశ్వంభరా

దేవిం తత్కమలాసమీపమున ప్రీతిన్నిల్పినాడో యనం

గా వందారు సనందనాది నిజభక్తశ్రేణికిం దోచు రా

జీవాక్షుండు కృతార్థుజేయు శుభదృష్టిం కృష్ణరాయాధిపున్‌


ఉల్లమునందు నక్కటికమూనుట మీకులమందు కంటిమం

చల్లన మేలమాడు అచలాత్మజమాటకు లేతనవ్వు సం

ధిల్ల కిరీటి పాశుపత దివ్యశరాఢ్యుని చేయు శాంబరీ

భిల్లుడు కృష్ణరాయల కభీష్టశుభ ప్రతిపాది కావుతన్‌


నాలుగుమోములన్‌ నిగమనాదములుప్పతిలం ప్రచండవా

తూలగతిన్‌ జనించు రొదతోడిగుహావళి నొప్పు మేరువుం

బోలి పయోజపీఠి మునిముఖ్యులుగొల్వగ వాణిగూడి పే

రోలగమున్న ధాత విభవోజ్వ్జలుజేయుత కృష్ణరాయనిన్‌


అంకముజేరి శైలతనయాస్తన దుగ్ధములానువేళ బా

ల్యాంకవిచేష్ట తొండమున అవ్వలిచన్‌ కబళింపబోయి ఆ

వంక కుచంబు గాన కహివల్లభహారము గాంచి వే మృణా

ళాంకురశంక నంటెడు గజాస్యుని కొల్తు నభీష్టసిద్ధికిన్‌


చేర్చుక్కగానిడ్డ చిన్నిజాబిల్లిచే

సిందూరతిలకంబు చెమ్మగిల్ల

నవతంస కుసుమంబునందున్న ఎలదేటి

రుతి కించిదంచితశ్రుతుల నీన

ఘనమైన రారాపు చనుదోయి రాయిడి

తుంబీఫలంబు తుందుడుకుజెంద

తరుణాంగుళిచ్ఛాయ దంతపుసరకట్టు

లింగిలీకపు వింతరంగులీన


ఉపనిషత్తులు బోటులై యోలగింప

పుండరీకాసనమున కూర్చుండి మదికి

నించువేడుక వీణవాయించు చెలువ

నలువరాణి మదాత్మలో వెలయుగాత


కొలుతున్‌ మద్గురు విద్యా

నిలయున్‌ కరుణా కటాక్ష నిబిడ జ్యోత్స్నా

దళితాశ్రితజన దురిత

చ్ఛల గాఢ ధ్వాంత సమితి శఠకోపయతిన్‌


వనజాక్షోపము వామలూరుతనయున్‌ ద్వైపాయనున్‌ భట్టబా

ణుని భాసున్‌ భవభూతి భారవి సుబంధున్‌ బిల్హణుం కాళిదా

సుని మాఘున్‌ శివభద్రు మల్హణకవిం చోరున్‌ మురారిన్‌ మయూ

రుని సౌమిల్లిని దండి ప్రస్తుతుల పేర్కొంచున్‌ వచశ్శుద్ధికిన్‌


వ్యాసరచిత భారతామ్నాయ మాంధ్రభా

షగ నొనర్చి జగతి పొగడు కనిన

నన్నపార్యు, తిక్కనను కృతక్రతు, శంభు

దాసు నెర్రసుకవి తలతు భక్తి


భరమైతోచు కుటుంబరక్షణకుగా ప్రాల్మాలి చింతన్‌ నిరం

తర తాళీదళసంపుట ప్రకర కాంతారంబునం దర్థపుం

తెరువాటుల్‌ తెగికొట్టి తద్‌జ్ఞపరిషద్‌ విజ్ఞాత చౌర్యక్రియా

విరసుండై కొరతంబడుం కుకవి పృధ్వీభృ త్సమీపక్షితిన్‌


అని యిష్టదేవతా వం

దన సుకవిస్తుతులు కుకవితతి నికృతియు చే

సి నవీనకావ్యరచనకు

అనుకూలకథల్‌ తలచు ఆసమయమునన్‌


ఉదయాచలేంద్రంబు మొదల నెవ్వాని కుమా

రతకు క్రౌంచాచలరాజమయ్యె

ఆవాడపతి సకంధర సింధురాధ్యక్షు

లరిగాపు లెవ్వాని ఖరతరాసి

కా పంచగౌడధాత్రీపదం బెవ్వాని

కసివారుగా నేగునట్టి బయలు

సకలయాచకజనాశాపూర్తి కెవ్వాని

ఘనభుజదండంబు కల్పశాఖి


ప్రబల రాజాధిరాజ వీరప్రతాప

రాజపరమేశ బిరుదవిభ్రాజి యెవ్వ

డట్టి శ్రీకృష్ణదేవరాయాగ్రగణ్యు

డొక్కనాడు కుతూహలంబుప్పతిల్ల


ఇందీవరంబులనీను క్రాల్గన్నుల

శరదిందుముఖులు చామరములిడగ

బణినసూను కణాద బాదరాయణ సూత్ర

ఫక్కి విద్వాంసు లుపన్యసింప

పార్శ్వభూమి నభీరు భటకదంబ కరాళ

హేతి చ్ఛటా చ్ఛాయ లిరులుకొనగ

సామంత మండనోద్దామ మాణిక్యాంశు

మండలం బొలసి యీరెండ కాయ


మూరురాయర గండ పెండార మణి మ

రీచి రింఛోళి కలయ నావృతములగుచు

అంకపాళి నటద్దుకూలాంచలములు

చిత్రమాంజిష్ట విభ్రమశ్రీ వహింప


భువనవిజయాఖ్య సంస

ద్భవన స్థిత భద్రపీఠి ప్రాజ్ఞులగోష్టిన్‌

కవితామధురిమ డెందము

తవులన్‌ కొలువుండి సదయతన్‌ నను పల్కెన్‌


సప్తసంతానములలో ప్రశస్తి గాంచి

ఖిలముకాకుండునది ధాత్రి కృతియ కాన

కృతి రచింపుము మాకు శిరీషకుసుమ

పేశల సుధామయూక్తుల పెద్దనార్య


హితుడవు చతురవచోనిధి

వతుల పురాణాగమేతిహాస కథార్థ

స్మృతియుతుడ వాంధ్రకవితా

పితామహుడ వెవ్వరీడు పేర్కొన నీకున్‌


మనువులలో స్వారోచిష

మనుసంభవ మరయ రససమంచిత కథలన్‌

విననింపు కలిద్వంసక

మనఘ భవచ్చతురరచన కనుకూలంబున్‌


కావున మార్కండేయ పురాణోక్త ప్రకారంబునం జెప్పుమని కర్పూరతాంబూలంబు వెట్టినం పట్టి మహాప్రసాదం బని మోదంబున నమ్మహాప్రబంధ నిబంధనంబునకు ప్రారంభించితి నేతత్కథా నాయకరత్నంబగు నమ్మహీనాథు వంశావతారం బెట్టిదనిన


కలశపాథోరాశి గర్భవీచి మతల్లి

కడుపార నెవ్వాని కన్నతల్లి

అనలాక్షు ఘనజటా వనవాటి కెవ్వాడు

వన్నెవట్టు ననార్తవంపు పువ్వు

సకల దైవత బుభుక్షాపూర్తి కెవ్వాడు

పుట్టు గానని మేని మెట్టపంట

కటికిచీకటి తిండి కరముల గిలిగింత

నెవ్వాడు దొగకన్నె నవ్వజేయు


నతడు వొగడొందు మధుకైటభారి మరది

కళల నెలవగువాడు చుక్కలకు రేడు

మిసిమి పరసీమ వలరాజు మేనమామ

వేవెలుంగుల దొర జోడు రేవెలుంగు


ఆ సుధాధాము విభవ మహాంబురాశి

కుబ్బు మీరంగ నందను డుదయమయ్యె

వేదవేదాంగ శాస్త్రార్థ విశద వాస

నాత్త ధిషణా ధురంధురుండైన బుధుడు


వానికి పురూరవుడు ప్ర

జ్ఞానిధి యుదయించె సింహసదృశుడు, తద్భూ

జానికి నాయువు తనయుం

డై నెగడె, నతండు గనె యయాతి నరేంద్రున్‌


అతనికి యదు తుర్వసు లను

సుతు లుద్భవమొంది రహిత సూదనులు కళా

న్వితమతులు వారిలో వి

శ్రుతకీర్తి వహించె తుర్వసుడు గుణనిధియై


వాని వంశంబు తుళువాన్వవాయ మయ్యె

నందు పెక్కండ్రు నృపు లుదయంబు నొంది

నిఖిల భువన ప్రపూర్ణ నిర్ణిద్రకీర్తి

నధికులైరి తదీయాన్వయమున బుట్టి


ఘనుడై తిమ్మ క్షితీశాగ్రణి శఠ కమఠ గ్రావ సంఘాత వాతా

శన రా డాశాంత దంతి స్థవిర కిరుల జంజాటముల్‌ మాన్పి యిమ్మే

దిని దోర్దండైక పీఠిన్‌ తిరముపరచి కీర్తిద్యుతుల్‌ రోదసిం బ

ర్వ నరాతుల్‌ నమ్రులై పార్స్వముల గొలువ తీవ్రప్రతాపంబు సూపెన్‌


వితరణఖని యా తిమ్మ

క్షితిపగ్రామణికి దేవకీదేవికి నం

చితమూర్తి యీశ్వర ప్రభు

డతిపుణ్యుడు పుట్టె సజ్జనావన పరుడై


బలమదమత్త దుష్టపుర భంజనుడై పరిపాలితార్యుడై

యిలపయి తొంటి యీశ్వరుడె యీశ్వరుడై జనియింప రూపరెన్‌

జలరుహనేత్రలం దొరగి శైలవనంబుల భీతచిత్తులై

మెలగెడు శత్రుభూపతుల మేనుల దాల్చిన మన్మథాంకముల్‌


నిజ భుజాశ్రిత ధారుణీ వజ్రకవచంబు

దుష్ట భుజంగాహి తుండికుండు

వనజేక్షణా మనోధన పశ్యతోహరుం

డరిహంస సంస దభ్రాగమంబు

మార్గణగణ పిక మధుమాస దివసంబు

గుణరత్న రోహణ క్షోణిధరము

బాంధవసందోహ పద్మవనీ హేళి

కారుణ్యరస నిమ్నగాకళత్రు


డన జగంబుల మిగుల ప్రఖ్యాతి గాంచె

ధరణిధవ దత్త వివిధోపదా విధా స

మార్జిత శ్రీ వినిర్జిత నిర్జరాల

యేశ్వరుడు తిమ్మభూపతి యీశ్వరుండు


ఆ యీశ్వరనృపతికి పు

ణ్యాయతమతియైన బుక్కమాంబకు తేజ

స్తోయజహితు లుదయించిరి

ధీయుతులగు నారసింహ తిమ్మ నరేంద్రుల్‌


అందు నరసప్రభుడు హరి

చందన మందార కుంద చంద్రాంశు నిభా

స్పంద యశ స్తుందిల ది

క్కందరుడై ధాత్రి యేలె కలుషము లడగన్‌


శ్రీరుచిరత్వ భూతి మతి జిత్వర తాకృతి శక్తి కాంతులన్‌

ధీరత సార భోగముల ధీనిధి యీశ్వర నారసింహు డా

వారిజనాభ శంకరుల వారికుమారుల వారితమ్ములన్‌

వారి యనుంగుమామలను వారి విరోధుల బోలు నిమ్మహిన్‌


అంభోధి వసన విశ్వంభరా వలయంబు

తన బాహుపురి మరకతము జేసె

నశ్రాంత విశ్రాణ నాసార లక్ష్మికి

కవికదంబము చాతకముల జేసె

కకుబంత నిఖిల రాణ్ణికరంబు చరణ మం

జీరంబు సాలభంజికల జేసె

మహనీయ నిజ వినిర్మల యశ స్సరసికి

గగనంబు కలహంసకంబు జేసె


నతి శిత కృపాణ కృత్త మత్తారివీర

మండలేశ సకుండల మకుట నూత్న

మస్త మాల్య పరంపరా మండనార్చి

తేశ్వరుండగు నారసింహేశ్వరుండు


ఆ నృసింహప్రభుడు తిప్పాంబ వలన

నాగమాంబిక వలన నందనుల గాంచె

వీరనరసింహరాయ భూవిభుని నచ్యు

తాంశసంభవు కృష్ణరాయ క్షితీంద్రు


వీరనృసింహుడు నిజభుజ

దారుణ కరవాల పరుష ధారా హత వీ

రారి యగుచు నేకాతప

వారణముగ నేలె ధర నవారణ మహిమన్‌


ఆ విభు ననంతరంబ ధ

రావలయము దాల్చె కృష్ణరాయడు చిన్నా

దేవియు శుభమతి తిరుమల

దేవియునుం దనకు కూర్చు దేవేరులు గాన్‌


తొలగెను ధూమకేతు క్షోభ జనులకు

నతివృష్టి దోష భయంబు వాసె

కంటకాగమ ధీతి గడచె నుద్ధత భూమి

భృత్కటకం బెల్ల నెత్తువడియె

మాసె నఘస్ఫూర్తి మరుభూము లందును

నెల మూడువానలు నిండ గురిసె

నాబాలగోపాల మఖిల సద్వ్రజమును

నానందమున మన్కి నతిశయిల్లె


ప్రజలకెల్లను కడు రామరాజ్య మయ్యె

చారుసత్వాఢ్యు డీశ్వర నారసింహ

భూవిభుని కృష్ణరాయ డభ్యుదయ మొంది

పెంపు మీరంగ ధాత్రి బాలింపుచుండ


అల ప్రోతిప్రభు దంష్ట్ర, భోగివర భోగాగ్రాళి రా, లుద్భటా

చల కూటోపల కోటి రూపు చెడ నిచ్చల్‌ రాయగా నైన మొ

క్కలు భూకాంతకు నున్ననయ్యె నరస క్ష్మాపాలు శ్రీకృష్ణరా

యల బాహా మృగనాభి సంకుమద సాంద్రాలేప పంకంబునన్‌


క్రూర వనేభ దంత హత కుడ్య పరిచ్యుత వజ్రపంక్తి బొ

ల్పారు మిడుంగురుంబురువు లంచు వెసన్‌ గొనిపోయి పొంత శృం

గార వన ద్రుమాళి గిజిగాడులు గూడుల జేర్చు దీపికల్‌

గా రహి కృష్ణరాయ మహికాంతుని శాత్రవ పట్టనంబులన్‌


తొలుదొల్త నుదయాద్రి శిల దాకి తీండ్రించు

నసిలోహమున వెచ్చనై జనించె

మరి కొండవీడెక్కి మార్కొని నలియైన

యల కసవాపాత్రు నంటి రాజె

నట సాగి జమ్మిలోయ బడి వేగి దహించె

గోన బిట్టేర్చె, కొట్టాన తగిలె

కనకగిరి స్ఫూర్తి గరచె గౌతమి గ్రాచె

నవుల నా పొట్నూర రవులుకొనియె


మాడెములు ప్రేల్చె నొడ్డాది మసి యొనర్చె

కటకపురి గాల్చె గజరాజు కలగి పరవ

తోకచిచ్చన నౌర యుద్ధురత కృష్ణ

రాయ బాహు ప్రతాప జాగ్రన్మహాగ్ని


ధర కెంధూళులు కృష్ణరాయల చమూధాటీ గతిన్‌ వింధ్య గ

హ్వరముల్‌ దూరగ జూచి, తా రచట కాపై యుండుటన్‌ చాల న

చ్చెరువై యెర్రని వింత చీకటులు వచ్చెం జూడరే యంచు వే

సొరిదిం జూతురు వీరరుద్ర గజరా ట్శుద్ధాంత ముగ్ధాంగనల్‌


అభిరతి కృష్ణరాయడు జయాంకములన్‌ లిఖియించి తాళ స

న్నిభముగ పొట్టునూరి కడ నిల్పిన కంబము సింహ భూధర

ప్రభు తిరునాళ్ళకున్‌ దిగు సురప్రకరంబు కళింగమేదినీ

విభు నపకీర్తి కజ్జలము వేమరు బెట్టి పఠించు నిచ్చలున్‌


ఎకరాలన్‌ మండువా సాహిణముల గల భద్రేభ సందోహ వాహ

ప్రకరంబున్‌ గొంచు తత్తత్ప్రభువులు వనుపన్‌ రాయబారుల్‌ విలోకో

త్సుకులై నిత్యంబు శ్రీకృష్ణుని యవసరముల్‌ చూతు రందంద కొల్వం

దక యా ప్రత్యూష మాసంధ్యము పనిపడి తన్మందిరాళింద భూమిన్‌


మద కలకుంభి కుంభ నవమౌక్తికముల్‌ కనుపట్టు దట్టమై

వదలక కృష్ణరాయ కరవాలమునం దగు ధారనీట న

భ్యుదయము నొంది శాత్రవుల పుట్టి మునుంగగ ఫేనపంక్తితో

బొదిగొని పైపయిన్‌ వెడలు బుద్బుదపంక్తులు వోలె పోరులన్‌


వేదండ భయద శుండాదండ నిర్వాంత

వమథువుల్‌ పైజిల్కు వారి గాగ

తత్కర్ణ విస్తీర్ణ తాళవృం తోద్ధూత

ధూళి చేటల జల్లు దుమ్ము గాగ

శ్రమ బుర్బుర త్తురంగమ నాసికాగళ

ద్పంకంబు వైచు కర్దమము గాగ

కుపిత యోధాక్షిప్త కుంత కాంతార ఖే

లనములు దండ ఘట్టనలు గాగ


చెనటి పగర ప్రతాపంబు చిచ్చు లార్చు

కరణి గడిదేశములు చొచ్చి కలచి యలచు

మూరు రాయర గండాంక వీర కృష్ణ

రాయ భూభృ ద్భయంకర ప్రబల ధాటి


కరుణాకర వేంకటవిభు

చరణ స్మరణ ప్రసంగ సంగతమతి కీ

శ్వర నరసింహ మహీభృ

ద్వరనందన కృష్ణరాయ ధరణీపతికిన్‌


అభ్యుదయపరంపరాభివృద్ధిగా నాయొనర్పం బూనిన స్వారోచిష మనుసంభవంబను మహాప్రబంధంబునకు కథాక్రమం బెట్టిదనిన జైమినిముని స్వాయంభువమను కథాశ్రవణానంతరంబున మీదనెవ్వండు మనువయ్యె నెరింగింపు మనవుడు పక్షులు మార్కండేయుండు క్రోష్టికిం జెప్పిన ప్రకారంబున నిట్లని చెప్పందొడంగె


వరణాద్వీపవతీ తటాంచలమునన్‌ వప్రస్థలీ చుంబితాం

బరమై సౌధసుధాప్రభా ధవళిత ప్రాలేయరుఙ్మండలీ

హరిణంబై అరుణాస్పదంబనగ ఆర్యావర్తదేశంబునన్‌

పురమొప్పున్‌ మహికంఠహార తరళ స్ఫూర్తిన్‌ విడంబింపుచున్‌


అచటి విప్రులు మెచ్చ రఖిలవిద్యాప్రౌఢి

ముది మదితప్పిన మొదటివేల్పు

నచటి రాజులు బంటునంపి భార్గవునైన

బింకాన పిలిపింతు రంకమునకు

అచటి మేటికిరాటు లలకాధిపతినైన

మును సంచిమొదలిచ్చి మనుప దక్షు

లచటి నాలవజాతి హలముఖాత్తవిభూతి

నాదిభిక్షువు భైక్షమైన మాన్చు


నచటి వెలయాండ్రు రంభాదులైన నరయ

కాసెకొంగున వారించి కడపగలరు

నాట్యరేఖా కళా ధురంధర నిరూఢి

నచట పుట్టిన చిగురుకొమ్మైన చేవ


ఆ పురి బాయకుండు మకరాంక శశాంక మనోజ్ఞమూర్తి భా

షాపరశేషభోగి వివిధాధ్వర నిర్మల ధర్మకర్మ దీ

క్షాపరతంత్రు డంబురుహగర్భ కులాభరణం బనారతా

ధ్యాపనతత్పరుండు ప్రవరాఖ్యు డలేఖ్యతనూవిలాసుడై


వాని చక్కదనము వైరాగ్యమున చేసి

కాంక్షసేయు జారకామినులకు

భోగబాహ్యమయ్యె పూచిన సంపెంగ

పొలుపు మధుకరాంగనలకు బోలె


యౌవనమందు యజ్వయు ధనాఢ్యుడునై కమనీయ కౌతుక

శ్రీవిధి కూకటుల్‌ కొలిచి చేసిన కూరిమి సోమిదమ్మ సౌ

ఖ్యావహయై భజింప సుఖులై తలిదండ్రులు కూడి దేవియున్‌

దేవరవోలెనుండి ఇలుదీర్పగ కాపురమొప్పు వానికిన్‌


వరణాతరంగణీ దరవికస్వర నూత్న

కమల కషాయగంధము వహించి

ప్రత్యూషపవనాంకురములు పైకొను వేళ

వామనస్తుతిపరత్వమున లేచి

సచ్ఛాత్రుడగుచు నిచ్చలు నేగి అయ్యేట

అఘమర్షణస్నాన మాచరించి

సాంధ్యకృత్యము తీర్చి సావిత్రి జపియించి

సైకతస్థలి కర్మసాక్షి కెరగి


ఫల సమిత్కుశ కుసుమాది బహుపదార్థ

తతియు నుదికినదోవతులు కొంచు

బ్రహ్మచారులు వెంటరా బ్రాహ్మణుండు

వచ్చు నింటికి ప్రజ తన్ను మెచ్చిచూడ


శీలంబుం కులమున్‌ శమంబు దమముం చెల్వంబు లేబ్రాయముం

పోలంజూచి ఇతండె పాత్రుడని ఏ భూపాలు డీవచ్చినన్‌

సాలగ్రామము మున్నుగా కొనడు మాన్యక్షేత్రమున్‌ పెక్కుచం

దాలం పండు నొకప్పుడుం తరుగ దింటం పాడియుం పంటయున్‌


వండనలయదు వేవురు వచ్చిరేని

అన్నపూర్ణకు నుద్దియౌ అతని గృహిణి

అతిథులేతేర నడికిరేయైన పెట్టు

వలయు భోజ్యంబు లింట నవ్వారి కాగ


తీర్థసంవాసు లేతెంచినారని విన్న

ఎదురుగా నేగు దవ్వెంతయైన

ఏగి తత్పదముల కెరగి ఇంటికి తెచ్చు

తెచ్చి సద్భక్తి నాతిథ్యమిచ్చు

ఇచ్చి ఇష్టాన్నసంతృప్తులుగా చేయు

చేసి కూర్చున్నచో చేరవచ్చు

వచ్చి ఇద్ధరకల్గు వనధి పర్వత సరి

త్తీర్థ మాహాత్మ్యముల్‌ తెలియనడుగు


అడిగి యోజనపరిమాణ మరయు అరసి

పోవలయుచూడ ననుచు ఊర్పులు నిగుడ్చు

అనుదినము తీర్థసందర్శనాభిలాష

మాత్మనుప్పొంగ అత్తరుణాగ్నిహోత్రి


ఈవిధమున నభ్యాగత

సేవాపరతంత్ర సకల జీవనుడై భూ

దేవకుమారకు డుండం

గా వినుమొకనాడు కుతపకాలము నందున్‌


ముడిచిన యొంటికెంజెడ మూయ మువ్వన్నె

మెగముతోలు కిరీటముగ ధరించి

కకపాల కేదార కటక ముద్రిత పాణి

కురుచ లాతాముతో కూర్చిపట్టి

ఐణేయమైన ఒడ్డాణంబు లవణిచే

నక్కళించిన పొట్టమక్కళించి

ఆరకూటచ్ఛాయ నవఘళింపగ చాలు

బడుగుదేహంబున భస్మమలది


మిట్టయురమున నిడుయోగపట్టె మెరయ

చెవుల రుద్రాక్షపోగులు చవుకళింప

కావికుబుసంబు జలకుండికయును పూని

చేరె తద్గేహ మౌషధసిద్ధు డొకడు


ఇట్లు చనుదెంచు పరమయోగీంద్రు కాంచి

భక్తి సంయుక్తి నెదురేగి ప్రణతుడగుచు

అర్య్ఘపాద్యాది పూజనం బాచరించి

ఇష్టమృష్టాన్న కలన సంతుష్టు చేసి


ఎందుండి ఎందుపోవుచు

ఇందులకేతెంచినార లిప్పుడు విద్వ

ద్వందిత నేడుగదా మ

న్మందిరము పవిత్రమయ్యె మాన్యుడనైతిన్‌


మీమాటలు మంత్రంబులు

మీమెట్టినయెడ ప్రయాగ మీపాదపవి

త్రామల తోయము లలఘు

ద్యోమార్గచరాంబు పౌనరుక్య్తము లుర్విన్‌


వానిది భాగ్యవైభవము వానిది పుణ్యవిశేష మెమ్మెయిన్‌

వాని దవంధ్యజీవితము వానిది జన్మము వేరుసేయ కె

వ్వాని గృహాంతరంబున భావాదృశ యోగిజనంబు పావన

స్నానవి ధాన్నపానముల సంతసమందుచు ప్రోవు నిచ్చలున్‌


మౌనినాథ కుటుంబ జంబాల పటల

మగ్న మాదృశ గృహమేధిమండలంబు

నుద్ధరింపంగ నౌషధమొండు కలదె

యుష్మదంఘ్రిరజో లేశమొకటి తక్క


నావిని ముని ఇట్లను వ

త్సా మావంటి తైర్థికావళి కెల్లన్‌

మీవంటి గృహస్థుల సుఖ

జీవనమున కాదె తీర్థసేవయు తలపన్‌


కెలకులనున్న తంగెటిజున్ను గృహమేథి

యజమాను డంకస్థితార్థపేటి

పండిన పెరటికల్పకము వాస్తవ్యుండు

దొడ్డిబెట్టిన వేల్పుగిడ్డి కాపు

కడలేని అమృతంపునడబావి సంసారి

సవిద మేరునగంబు భవనభర్త

మరుదేశ పథమధ్య ప్రప కులపతి

ఆకటికొదవు సస్యము కుటుంబి


బధిర పం గ్వంధ భిక్షుక బ్రహ్మచారి

జటి పరివ్రాజ కాతిథి  క్షపణ కావ

ధూత కాపాలికా ద్యనాథులకు కాన

భూసురోత్తమ గార్హత్యమునకు సరియె


నావుడు ప్రవరుం డిట్లను

దేవా దేవర సమస్త తీర్థాటనమున్‌

కావింపుదు రిలపై నటు

కావున విభజించి అడుగ కౌతుకమయ్యెన్‌


ఏయే దేశములన్‌ చరించితిరి మీరేయే గిరుల్‌ చూచినా

రేయే తీర్థములందు క్రుంకిడితి రేయే ద్వీపముల్‌ మెట్టినా

రేయే పుణ్యవనాళి ద్రిమ్మరితి రేయే తోయధుల్‌ డాసినా

రాయా చోటులకల్గు వింతలు మహాత్మా నాకెరింగింపవే


పోయి సేవింపలేకున్న పుణ్యతీర్థ

మహిమ వినుటయు నఖిల కల్మషహరంబ

కాన వేడెదననిన అమ్మౌనివర్యు

డాదరాయత్తచిత్తుడై అతని కనియె


ఓ చతురాస్యవంశ కలశోదధి పూర్ణశశాంక తీర్థయా

త్రాచణశీలినై జనపదంబులు పుణ్యనదీనదంబులున్‌

చూచితి నందు నందు గల చోద్యములన్‌ కనుగొంటి నాపటీ

రాచల పశ్చిమాచల హిమాచల పూర్వదిశాచలంబుగన్‌


కేదారేశు భజించితిన్‌ శిరమునన్‌ కీలించితిన్‌ హింగుళా

పాదాంభోరుహముల్‌ ప్రయాగనిలయుం పద్మాక్షు సేవించితిన్‌

యాదోనాథసుతాకళత్రు బదరీనారాయణుం కంటి నీ

యా దేశంబననేల చూచితి సమస్తాశావకాశంబులన్‌


అదియట్లుండె వినుము గృహస్థరత్నంబ లంబమాన రవిరధతురంగ శృంగార చారుచామర చ్ఛటా ప్రేక్షణ క్షణోద్గ్రీవ చమరసముదయంబగు నుదయంబునంగల విశేషంబులు శేషఫణికినైన లెక్కింప శక్యంబె అంధకరిపు కంధరావాస వాసుకి వియోగభవజుర్వ్యథాభోగ భోగినీ భోగభాగ పరివేష్టిత పటీర విటపివాటికా వేల్లదేలా లతావలయంబగు మలయంబునంగల చలువకు విలువ యెయ్యది అకటకట వికట కూటకోటి విటంక శృంగాటకాడౌకమాన జరదిందుబింబ గళదమృతబిందు దుర్దినార్దీకృత చల్లకీపల్లవ ప్రభంజన పరాంజన హస్తిహస్తంబగు అస్తంబునంగల మణిప్రస్తరంబుల విశ్రాంతిం జింతించిన మేనం బులక లిప్పుడుం బొడమెడు స్వస్వప్రవర్ధిత వర్ధిష్ణు ధరణీరుహసందోహ దోహద ప్రధానాసమాన ఖేలదైలబిల విలాసినీ విలాస వాచాల తులాకోటి కలకలాహుమాన మానస మదాలస మరాళంబగు రజతశైలంబు నోలంబులం కాలగళు విహారప్రదేశంబులంగన్న సంస్రృతిక్లేశంబులు వాయవే సతత మదజల స్రవణపరాయ ణైరావణ విషాణకోటి సముట్టంకిత కటక పరిస్ఫురత్కురువింద కందళవ్రాత జాతాలాత శంకాపసర్పదభ్రము భ్రమీవిభ్రమ ధురంధరంబగు మేరు ధరాధరంబు శిఖరంబుల సోయగంబులు కలయం గనుంగొనుట బహుజన్మకృత సుకృత పరిపాకంబునంగాక యేల చేకూరనేర్చు నేనిట్టి మహాద్భుతంబు లీశ్వరానుగ్రహంబున స్వల్పకాలంబునం గనుంగొంటి ననుటయు ఈషదంకురిత హసన గ్రసిష్ణు గండయుగళుండగుచు ప్రవరుం డతని కిట్లనియె


వెరవక మీకొనర్తునొక విన్నప మిట్టివియెల్ల చూచిరా

నెరకలుకట్టుకొన్న మరి యేండ్లును పూండ్లును పట్టు ప్రాయపుం

జిరుతతనంబు మీమొగము చెప్పకచెప్పెడు నద్దిరయ్య మా

కెరుగ తరంబె మీమహిమ లీర యెరుంగుదు రేమిచెప్పుదున్‌


అనిన పరదేశి గృహపతి

కనియెన్‌ సందియము తెలియనడుగుట తప్పా

వినవయ్య జరయు రుజయును

చెనకంగా వెరచుమమ్ము సిద్ధులమగుటన్‌


పరమంబైన రహస్యమౌ నయిన డాపన్‌ చెప్పెదన్‌ భూమిని

ర్జరవంశోత్తమ పాదలేపమను పేరంగల్గు దివ్యౌషధం

పు రసం బీశ్వరసత్కృపంగలిగె తద్భూరిప్రభావంబునం

చరియింతుం పవమాన మానస తిరస్కారి త్వరాహంకృతిన్‌


దివి బిసరుహబాంధవ సైం

ధవసంఘం బెంతదవ్వు దగలేకరుగున్‌

భువి నంత దవ్వు నేమును

ఠవఢవ లే కరుగుదుము హుటాహుటి నడలన్‌


అనినన్‌ విప్రవరుండు కౌతుకభరవ్యగ్రాంతరంగుండు భ

క్తి నిబద్ధాంజలి బంధురుండునయి మీ దివ్యప్రభావం బెరుం

గని నా ప్రల్లదముల్‌ సహించి మునిలోకగ్రామణీ సత్కృపన్‌

నను మీ శిష్యుని తీర్థయాత్ర వలనన్‌ ధన్యాత్ముగా చేయరే


అనుటయు రసలింగము నిడు

తన వట్రువ ప్రేపసజ్జ దంతపుబరణిన్‌

నినిచిన యొకపస రిదియది

అనిచెప్పక పోసె తత్పదాంబుజయుగళిన్‌


ఆ మందిడి అతడరిగిన

భూమీసురుడరిగె తుహినభూధర శృంగ

శ్యామల కోమల కానన

హేమాఢ్య దరీ ఝరీ నిరీక్షాపేక్షన్‌


అనిన విని యమ్మహీసురవరు డట్లరిగి యెట్లు ప్రవర్తించె నతని పుణ్యవర్తనశ్రవణంబు మనంబునకు హర్షోత్కర్షంబు కల్పించె తరువాతి వృత్తాంతంబు కృపాయత్తచిత్తంబున నానతీయవలయునని యడుగుటయును


గంగా స్వచ్ఛ తరంగ భంగిక యశో గాఢ చ్ఛవి చ్ఛన్న సా

రంగాంకాంక నిరంకుశ ప్రతికళా ప్రౌఢి ప్రియంభావుకా

గాంగేయాచలదాప నూపుర వచో గాంభీర్య లీలాస్పదా

బంగాళాంగ కళింగ భూప సుభటాభ్రశ్రేణి ఝంఝానిలా


మండలిక తపనశోభిత

కుండలపతిశయన కర్ణకుండలిత రసా

ఖండ కవికావ్య దిగ్వే

దండ శ్రుతిదళన కలహతాడిత పటహా


కుకురు కాశ కురు కరూశ కోస లాంధ్ర సింధు భా

హ్లిక శకాంగ వంగ సింహళేశ కన్యకామణి

ప్రకర పాణిఘటిత రత్నపాదుకా కలాచికా

ముకుర వీటికా కరండ ముఖ్య రాజలాంఛనా


ఇది శ్రీమదాంధ్ర కవితాపితామహ సర్వతోముఖాంక పంకజాక్ష పాదాంబుజాధీన మానసేందిందిర నందవరపుర వంశోత్తంస శఠకోపతాపస ప్రసాదాసాదిత చతుర్విధ కవితా మతల్లి కాల్లసాని చొక్కయామాత్యపుత్త్ర పెద్దనార్యప్రణీతంబైన స్వారోచిషమనుసంభవంబను మహాప్రబంధంబునందు ప్రథమాశ్వాసము

Tun Tun/Umadevi

I thought Tun Tun/Umadevi  was only fit for mocking and being laughed at

 BUT I am wrong

what a gifted voice and I feel sad that she has not been projected widely

 and openly as a gifted singer, also sad she might not have been even paid well those days.

Her TOOFANMAIL song one alone will do which she deserves a GOLD MEDAL!

http://www.youtube.com/watch?v=KZBO9UzeYR4

Sunday, October 20, 2013

Parvirash a very big hit in our days...


Parvirash a very big hit in our days....

Mehmood is 2nd hero...

http://www.youtube.com/watch?v=ZaVF788j2X4

If Sadhna calls...any body used to come... Even Shammikapoor or Rajkumar...

If Sadhna calls...any body used to come...

Even Shammikapoor or Rajkumar...


http://www.youtube.com/watch?v=mfn4ro7tz1I

చంద్రదర్శనం చేసే జాబిల్లి (అట్ల)తదియ నాటి చందమామను చూసే నా వెలుగులవల్లి..

చంద్రదర్శనం చేసే జాబిల్లి 

(అట్ల)తదియ నాటి చందమామను చూసే నా వెలుగులవల్లి...

శ్రీకాళహస్తీశ్వర శతకము........ధూర్జటీ..

నీతో యుద్దము చేయనోప,గవితా / నిర్మాణశక్తి న్నిన్నుం

బ్రీతుం చేయగలేను,నీకొరకు తం / డ్రిన్ చంపగాజాల నా

చేతన్ రోకట నిన్ను మొత్తవెరుతం / చీకాకు నా భక్తి యే

రీతి న్నాకిక నిన్ను చూడగనగున్ / శ్రీకాళాహస్తీశ్వరా!

శ్రీకాళహస్తీశ్వర శతకము........ధూర్జటీ

శ్రీకాళాహస్తీశ్వరా!అర్జునునివలె నీతో యుద్దము చేయుటకు శక్తిలేనివాడు నీపై కవిత్వములల్లి నిన్ను ప్రసున్నునిగా చేసుకొనవలెను.నీకోసమై తండ్రిని చంపుకొనలేను.మూఢ భక్తునివలె నాచేతిలో యున్న రోకటితో నిన్ను కొట్టనూ లేను.నీయందు నాకు గల భక్తియే నను బాదలపాలు చేయుచున్నది.మరే విధముగా నాకు నిన్ను చూడగల అవకాదము కల్గునో భోదపడక యున్నది.కావున వెంటనే నాకు కన్పింపుము.


అట్లతద్ది నోము

అట్లతద్ది నోము 

కథ

పూర్వం ఒకప్పుడు ఒక రాజు కూతురు, మంత్రి కూతురు, సేనాపతి కూతురు, పురోహితుని కూతురు ఎంతో స్నేహంగా కలిసి మెలిసి ఆడుతూ పాడుతూ ఉండేవారు. ఆరోజు అట్లతద్ది. రాత్రి చంద్రుడు ఉదయించాక చేసే పూజ కోసం వారు సన్నాహాలు చేసుకుంటున్నారు. పెద్దలంతా రాత్రికి దేవీ పూజ నైవేద్యం కోసం అట్లు వేయడంలో నిమగ్నులయ్యారు. ఇంతలో రాజుగారి కూతురు ఆకలితో సొమ్మసిల్లి పడింది. రాజకుమారుడు తన చెల్లి అవస్థ చూసి ఇంద్రజాలం చేశాడు.


ఒక అద్దంలో తెల్లని వస్తువు చూపించి 'అదిగో చంద్రోదయమైంది. అమ్మా!కొంచెం పండ్లు తిని సేదతీరి పూజ చేసుకో' అన్నాడు.


రాజకుమార్తె అన్నగారి మాట విశ్వసించి ఆహారం సేవించి పూజ చేసుకుంది. అయితే ఈ పూజ నియమం ఏమిటంటే చంద్రోదయం చూసి అప్పుడు షోడశోపచారాలతో ఉమాదేవిని పూజించాలి. అందుకే ఈ వ్రతానికి 'చంద్రోదయ ఉమావ్రతం' అని పేరు వచ్చింది. ఆరోజు స్త్రీలు, దేవిని ఆరాధించి తొమ్మిది అట్లు నైవేద్యంగా పెట్టి, తొమ్మిది అట్లు వాయనం ఇచ్చి, తొమ్మిది పువ్వుల ముడితో తోరం కట్టుకుంటారు. ఇలా చేస్తే మంచి భర్త లభిస్తాడని నమ్మకం. రాజకుమార్తె తన స్నేహితురాళ్ళతో అన్నీ యథావిథిగానే చేసింది. కానీ అన్న చెప్పిన మాట నమ్మి చంద్రోదయానికి ముందే భోజనం చేసింది.


ఆ రోజుల్లో ఆడపిల్లలకి బాల్యదశలోనే పెళ్లి చేసేవారు. ఆమెకు ముసలివాడు భర్తగా లభించాడు. “అయ్యో అట్లతద్ది నోము చేస్తే అందమైన భర్త లభిస్తాడన్నారు కదా! నా స్నేహితురాళ్ళకందరికీ మంచి యౌవనవంతులైన భర్తలు లభించారు. నేనేమి అపచారం చేశాను?” అంటూ దుఃఖించి పార్వతీ పరమేశ్వరులను ప్రార్థించగా వారు ప్రత్యక్షమై" నీ అన్న అజ్ఞానం, నీ పై అతనికుండే ప్రేమవల్లనే వ్రతభంగం జరిగింది. రేపు ఆశ్వయుజ బహుళ తదియ, నీవు నియమనిష్టలతో చంద్రోదయ ఉమావ్రతం చేస్తే నీ భర్త యౌవనవంతుడవుతాడు" అన్నారు. ఆమె ఆ నోము చేసి కథ చెప్పి అక్షింతలు తీసుకుని భర్తమీద వేసేసరికి అతడు యౌవనవంతుడయ్యాడు . కన్నెపిల్లలు ఈ వ్రతం చేస్తే కోరిన వరుడు లభిస్తాడు. వివాహిత స్త్రీలు ఈ వ్రతం చేస్తే ఉమాదేవి అనుగ్రహానికి పాత్రులై సకల సౌభాగ్యాలను పొందుతారు.


ప్రతి సంవత్సరం ఆశ్వయుజ బహుళ తదియనాడు స్త్రీలంతా ఆనందోత్సాహాల్తో అట్లతద్ది జరుపుకుంటారు. అట్లతద్దికి ముందురోజును భోగి అంటారు. భోగినాడు స్త్రీలంతా చేతులకు, పాదాలకు, గోరింటాకు పెట్టుకుని ఎవరి చేయి బాగా పండిందని ఉత్సాహంగా చూసుకుంటారు. ఎవరి చేయి ఎర్రగా పండితే వారికి అదృష్టం బాగుంటుందని వారి విశ్వాసం.


ఒక పండుగ వస్తే, అట్లు వండి అమ్మవారికి నివేదన చేస్తారు.దాని కోసం ముందు రోజే పిండి కొట్టుకోవడం, మినప్పప్పు రుబ్బి అట్లు తయారుచేయటం ఒక పెద్ద కార్యక్రమం. అట్లతద్దినాటి అట్లు తినడానికి ఉవ్విళ్ళూరుతారు. మగవాళ్ళు ఈ పండుగ కోసం ఎదురుచూస్తూ ఇంట్లో ఊయల కడతారు. పెరట్లో చెట్లకి కూడా ఉయ్యాల వేస్తారు. ఈ ఉత్సవంలో పిల్లలంతా ఆసక్తిగా పాల్గొంటారు.


అట్లతద్దినాడు తెల్లవారుఝామున లేస్తారు.అన్నం, గోంగూర పచ్చడి, పెరుగుతో కడుపునిండా తింటారు. 'అట్లతద్దోయ్, ఆరట్లోయ్ ముద్దపప్పు మూడట్లోయ్' అంటూ అరుస్తూ ఇరుగు పొగురు స్నేహితులందరితో కలిసి ఆటలు ఆడతారు. ఇందులో పెద్దలు కూడా ఉత్సాహంగా పాల్గొంటారు. వారి చిన్ననాటి జ్ఞాపకాలను గుర్తు చేసుకుంటారు. ధైర్యంగా వీధుల్లోకి వచ్చి ఆడుకోవడానికి ఇదే అదును కాబట్టి పిల్లలతో బాటు తల్లులు కూడా బాల్య జీవితాల్లోకి వెళ్లి ఆనందం పొందుతారు.


అట్లతద్ది అంతరార్ధం


త్రిలోక సంచారి అయిన నారదముని ప్రోద్బలంతో గౌరీదేవి శివుని పతిగా పొందగోరీ మొదటిసారిగా చేసిన విశిష్టమైన వ్రతమే ఈ అట్లతద్ది. స్త్రీలు సౌభాగ్యం కోసమై చేసుకునే వ్రతం ఇది. చంద్రారాధన ప్రధానమైన చంద్రకళల్లో కొలువై వున్న శక్తి అనుగ్రహం చేత స్త్రీ సౌభాగ్యం పెరుగుతుందని, కుటుంబంలో సుఖశాంతులు వర్ధిల్లుతాయని శాస్త్ర వచనం.


ఈ పండుగలో అమ్మవారికి అట్లని నైవేద్యంగా పెట్టడంలో ఓ అంతరార్థం వుంది. నవగ్రహాల్లోని కుజుడికి అట్లంటే మహాప్రియం. అట్లను ఆయనకు నైవేద్యంగా పెడితే కుజదోష పరిహారమై సంసార సుఖంలో ఎటువంటి అడ్డంకులూ రావని నమ్మకం. ఋతుచక్రం సరిగా వుండేలా చేసి కాపాడతాడు. అందువల్ల గర్భధారణలో ఎటువంటి సమస్యలూ వుండవు. మినప పిండి, బియ్యపు పిండిని కలిపి అట్లను తయారుచేస్తారు. మినుములు రాహువుకు, బియ్యం చంద్రునికి సంబంధించిన ధాన్యాలు. గర్భదోషాలు తొలిగిపోవాలంటే ఈ అట్లనే వాయనంగా ఇవ్వాలి.


ఆశ్వయుజ బహుళ తదియనాడు వచ్చే అట్లతద్ది స్త్రీలకూ ఎంతో శుభప్రదమైనది. పిల్లలు, పెద్దలు, అందరికీ ప్రమోదాన్ని కలిగించే పర్వదినం. ఈరోజున తెల్లవారు ఝామున మేల్కొని గౌరీదేవి పూజ చేయాలి.చంద్రదర్శనం అనంతరం శుచియై తిరిగి గౌరీపూజ చేసి, ఆమెకు పది అట్లు నైవేద్యంగా పెట్టాలి. తర్వాత ముత్తయిదువులకు అలంకారం చేసి, పది అట్లు, పది ఫలాలు వాయనంగా సమర్పించాలి.


అట్లతద్ది నోము కథ చెప్పుకొని, అక్షింతలు వేసుకోవాలి. అనంతరం భోజనం చేయాలి. పదిరకాల ఫలాలను తినడం, పదిమార్లు తాంబూలం వేసుకోవడం, పదిమార్లు ఊయల ఊగడం, ఈ పండుగలో విశేషం.గౌరీదేవికి నైవేద్యంగా అట్లు పెడతారు గనుకే ఈ పండుగకు అట్లతద్ది అనే పేరు వచ్చింది.


దీనినే ఉయ్యాల పండుగనీ, గోరింటాకు పండుగ అనీ అంటారు.ఈవిధంగా వాయనం ఇచ్చుకుంటే గౌరీదేవి అనుగ్రహంతో పెళ్ళికాని అమ్మాయిలకు గుణవంతుడైన రూపసి భర్త లభిస్తాడని, పిల్లలు కలుగుతారని, ఐదవతనంతో పాటు పుణ్యం లభిస్తుందని తర తరాల నుంచి వస్తున్న నమ్మకం.పది మంది ముత్తైదువులకు నల్లపూసలు, లక్కకోళ్ళు, రవికెలగుడ్డ, దక్షిణ తాంబూలాలు మరియు పది అట్లు వాయనమిచ్చి, భోజనాలు పెట్టి ఆశీస్సులు తీసుకోవాలి.


పదేళ్లు ఈ వ్రతాన్ని నిర్వహించి, ఉద్యాపనం చెప్పుకున్న స్త్రీలకు సంసారంలోని సర్వసుఖాలు లభిస్తాయి. సృష్టి స్థితి లయలకు కారకులయిన బ్రహ్మ,విష్ణు, పరమేశ్వరుల భార్యలు సరస్వతి, లక్ష్మి, పార్వతులకు నేల పొడవునా ఉత్సాహం సాగే మాసం ఈ ఆశ్వీయుజం. అమ్మవారికి ఆటపాటలంటే ఇష్టం.


కాబట్టి ఇంకా రజస్వలలు కాని ఆడపిల్లలు ఆడినా పాడినా వాళ్ళంతా అమ్మవారి సేవ చేస్తున్నట్టే అని చెప్తున్నాయి పురాణాలు.



రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నీకేమిచ్చిందని కాదు…

 రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నీకేమిచ్చిందని కాదు… రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి (‘మందు’ తాగడం ద్వారా) నువ్వెంత ఇస్తున్నావన్నది ప్రధానం.

- ప్రభవ

మహాకవంతటి మామూలు కవి చీర్స్‌ చెబుతూ…

”నాకు గ్లాసులున్నాయ్‌…

నాకు డోసులున్నాయ్‌!

ఎవరని ఎంతురోనన్ను…

యేననంత మోదభీకర మదిర లోకైకపతిని...

”బీరు పొంగిన మత్తుగడ్డ

బ్రాంది పారిన తూలుసీమ

రాలునిచ్చట బొట్టుబొట్టు

తాగిచావర తమ్ముడా!

బెల్టుషాపులు పెరిగెనిచ్చట

రంగుసారా పొంగెనిచ్చట

కాపురములే కూలెనిచ్చట

దుఃఖ భూమిది చెల్లెలా!

విపిినబంధుర మద్యవాటిక

ఉప’నిషా’న్మధువొలికెనిచ్చట,

సారా తత్త్వము విస్తరించిన

సారా మిద్దెరా తమ్ముడా”

”నేను సైతం

బొక్కసానికి

బాటిలొక్కటి హారతిస్తాను!

నేను సైతం

మద్య వృష్టికి

జీతమంతా ధారపోస్తాను!

నేను సైతం

పుస్తెలమ్మి

పస్తులుండి తాగిచస్తాను!”

అంటూ, ఒక్క దమ్ములాగి, మళ్ళీ గళం విప్పాడు కవి…

”పదండి తూలుతు

పదండి పొర్లుతు

పదండి పోదాం పై’పైకి’!

మరో బెల్ట్‌ షాప్‌

మరో బ్రాంది షాప్‌

మరో దుకాణం పిలిచింది!”

అంటూ ఆపి, తన తరవాతి కవి చెప్పేదానికోసం చెవి రిక్కించాడు.

”బాటిలును ప్రేమించుమన్నా

బీరు అన్నది పంచుమన్నా

ఒట్టి బాటిల్‌ పగలగొట్టోయ్‌

నిండు బాటిల్‌ పట్టవోయ్‌!

బ్రాంది రమ్ములు పొంగిపొరలే

దారిలో నువ్వు తాగి పడవోయ్‌!

మందులోనె మత్తు గలదోయ్‌

తూలిపడువాడేను మనిషోయ్‌!

మద్యాభిమానము నాకు కద్దని

వట్టి గొప్పలు చెప్పబోకోయ్‌

ఆలినమ్మో తాళినమ్మో

తాగి ప్రభుతకు చూపవోయ్‌!

రాష్ట్రమంటే మట్టికాదోయ్‌

రాష్ట్రమంతా మందేనోయ్‌!”


Friday, October 18, 2013

బహుముఖ ప్రజ్ఞావంతురాలు-శ్రీమతి భానుమతిరామకృష్ణ

బహుముఖ ప్రజ్ఞావంతురాలు-శ్రీమతి భానుమతిరామకృష్ణ - టీవీయస్. శాస్త్రి

smt. bhanumati ramakrishna biography

డాక్టర్ పద్మభూషణ్ శ్రీమతి పాలువాయి భానుమతి (07-09-1925 to 24-12-2005) బహుముఖ ప్రజ్ఞావంతురాలు. ఆమె నిర్మాత, దర్శకురాలు, గాయని, సంగీత దర్శకురాలు, రచయిత్రి , స్టూడియో నిర్వాహకురాలు. తెలుగు, తమిళ భాషలలో అగ్రశ్రేణి హీరోలతో ఆమె పోటిపడి నటించింది. ఆమె బొమ్మరాజు వెంకట సుబ్బయ్య, సరస్వతమ్మ దంపతులకు దొడ్డవరం(ప్రకాశం జిల్లా)లో జన్మించింది. ఆమె తండ్రి గారు స్వతహాగా నటులు మరియు శాస్త్రీయ సంగీత ప్రియులు. అందుచేత, బాల్యంలోనే ఆమె తండ్రి గారి వద్ద సంగీత విద్యను అభ్యసించింది. ఆమె 1935లో చిత్రసీమలో ప్రవేశించి దాదాపుగా 200 లకు పైగా తెలుగు, తమిళ చిత్రాలలో నటించి విశిష్ట నటిగా పేరు తెచ్చుకుంది.


చిత్రసీమలో ఆమెను అష్టావధాని , అభినయ సరస్వతి అని పిలిచే వారు. కొన్ని సినిమాలకు ఎడిటర్ గాను పనిచేసింది. అందరికి తెలియని మరియొక విషయము ఏమిటంటే, ఆమెకు జ్యోతిష్యములో కూడా ప్రవేశం ఉంది. వేదాంత ధోరణి కూడా ఎక్కువే! 1939 లో సి. పుల్లయ్య గారి దర్శకత్వములో నిర్మించిన 'వరవిక్రయం' అనే సినిమాలో కాళింది అనే పాత్ర ద్వారా పరిచయం అయింది . ఆ తరువాత, మాలతీమాధవం, ధర్మపత్ని, రత్నమాల చిత్రాలలో నటించింది. మొదటి సారిగా ఆమె popular అయిన సినిమా కృష్ణ ప్రేమ. ఆ తర్వాత చక్రపాణి, స్వర్గసీమ , లైలామజ్ను, విప్రనారాయణ, మల్లేశ్వరి, బాటసారి, అంతస్తులు మున్నగు సినిమాల ద్వారా విశిష్ట నటిగా పేరు తెచ్చుకుంది . మొదటిసారిగా 1953లో చండీరాణి సినిమాకు ఒకేసారి తెలుగు, తమిళ, హిందీ భాషలలో దర్శకత్వం వహించి ఒక కొత్త రికార్డును నెలకొల్పింది. ఆమె చివరి సినిమా పెళ్ళికానుక(1998). అదే సినిమాలో బాలు గారితో కలసి ఆమె పాడిన ‘బంగారుబొమ్మకు’ అనేది ఆమె చివరి పాట.


అన్నాదొరై ఆమెను Nadippukku Ilakkanam" (means Grammar for acting) అనే బిరుదుతో సత్కరించారు. ఆ బిరుదుకు ఆమె పూర్తిగా అర్హురాలు. నటనతో పాటు ఆమెకు కర్ణాటక , హిందుస్తానీ సంగీతాలలో విశేష ప్రజ్ఞ ఉంది. ఆమె పాత్రలకు ఆమే పాడుకునే వారు. ఆమె పాడిన, పిలిచిన బిగువటరా, ఆకాశ వీధిలో... లాంటి పాటలు ఇంకా సంగీత ప్రియుల నోళ్ళల్లో నానుతున్నాయి. వీటన్నిటితో పాటుగా ఆమె ఒక విభిన్న రచయిత్రి. ఆమె 'అత్తగారి కథలు' చాలా పేరు తెచ్చుకున్నాయి. 'నాలో నేను' అనే ఆత్మకథను వ్రాసుకున్నారు. ఆంధ్ర ప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమి వారి బహుమతి స్వీకర్త కూడాను. భానుమతి తల్లిదండ్రులిద్దరూ సంగీతంలో ప్రవేశమున్నవారే. సంగీతంలో తన తొలిగురువు తండ్రి కావడం విశేషం. ఆమెకు ఎమ్మెస్ సుబ్బులక్ష్మిగారంటే ఎంతో అభిమానం. ఒకసారి త్యాగరాజ ఆరాధనోత్సవాల సమయంలో తిరువాయూరులో సుబ్బులక్ష్మిగారితో కలిసి ‘ఎందరో మహానుభావులు’ కీర్తన పాడే అవకాశం లభించింది. ఆ గాత్రమాధుర్యం సినీరంగంలోని ప్రముఖల దృష్టిని ఆకట్టుకుంది. ఇక అప్పటి నుంచి గాయకునిగా, నటిగా, సంగీత దర్శకులురాలిగా, నిర్మాతగా, రచయిత్రిగా సినిమా రంగంలో తన ప్రతిభను అన్నివిధాలా చాటుకున్నారు.


కృష్ణ ప్రేమ అనే సినిమా షూటింగ్ సందర్భములో, ఆ సినిమా అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్ అయిన పీ. ఎస్. రామకృష్ణారావు గారితో ప్రేమ వివాహం జరిగింది. ఆ తదుపరి భరణి స్టూడియోను నిర్మించి దాన్ని సర్వాంగ సుందరముగా తీర్చి దిద్దారు. ఆమె చాలా రివార్డ్స్, అవార్డ్స్ తీసుకొన్నారు. 2005 లో 'స్వర్గసీమ' ను చేరారు. చాలా మంది ఆమెను అహంభావి అని భావించేవారు. కాని, అది అహంభావంకాదు, స్వాతిశయం, ఆత్మాభిమానం మాత్రమే!స్వర్గీయ ముళ్ళపూడి వెంకట రమణ గారు పాత్రికేయునిగా పనిచేస్తున్న రోజుల్లో, ఆయనకు భానుమతి గారిని ఇంటర్వ్యూ చేసే అవకాశం వచ్చింది. భానుమతికి అహంభావం ఎక్కువ అని అందరూ ఆమెకు దూరంగా ఉండేవారు. ఇంటర్వ్యూ చేసే అవకాశం వచ్చింది కదా, ఆమెను ఒక పట్టు పడుదామని ముళ్ళపూడివారు అనుకున్నారు. పాత్రికేయునిగా తన తలపొగరును కూడా ఆమెకు చూపించాలని నిర్ణయించు కున్నారు. భానుమతి గారిని రమణ గారు అడిగిన మొదటి ప్రశ్న-- "మీకు తలపొగరు ఎక్కువటగా?". దానికి ఆమె తడుముకోకుండా వెంటనే ఇలా సమాధానం చెప్పారు--"నా ఎదురుగా ఉండి నన్నే ఆ మాట అడగటానికి నీకెంత తలపొగరు?", అని సమాధానం చెప్పారు. ఆ సమాధానానికి ముళ్ళపూడివారు ఖంగు తిన్నారు. వెంటనే భానుమతి గారు పకపకా నవ్వుతూ, "దీన్ని తలపొగరు, అహంభావం అనకూడదు, ఆత్మాభిమానం అనాలి. భానుమతి ఎవరి ముందూ తలదించుకోదు. దానిని అర్ధం చేసుకోలేని వాళ్ళు ఇలాంటి పేర్లు పెడతారు. అంతే కానీ, నేనూ అందరి ఆడవాళ్ళ లాంటి దాన్నే" అని ఎంతో అనునయంగా భానుమతి గారు సమాధానం చెప్పారు. ఈ విషయాన్ని ముళ్ళపూడివారు తన 'కోతికొమ్మచ్చి'లో తీపిగుర్తులుగా చెప్పుకున్నారు.


ఎప్పుడూ ఎవరిని లెక్క చేయదు. S. Rajeswara Rao గారు సంగీత దర్శకత్వం వహించిన సినిమాలకు పర్యవేక్షకురాలిగా ఆమె పేరు వేయించుకుంది . ఆమె చేసుకున్న చిన్నచిన్న తప్పుల వల్లే మిస్సమ్మ, పాతాళభైరవి లాంటి విజయా వారి సంస్థలలో మంచి ఛాన్స్ లు పోగొట్టుకొంది. మిస్సమ్మ సినిమాను ఆమెతో కొంతవరకు తీసారు కూడా! కానీ విజయా వారికి ఎందుకో ఆమె తీరు నచ్చలేదు ! మిస్సమ్మ సినిమాలోని ఆమె నటించిన ఒక సన్నివేశానికి సంబంధించిన స్టిల్ ను మీకోసం ఇక్కడ పొందుపరుస్తున్నాను.


ఒక సారి N. T. Rama Rao గారు తాతమ్మకల అనే సినిమా తీస్తున్నప్పుడు ఆమె వేసే పాత్రను D. V. Narasa Raju గారు నిర్ణయించారు. నటించమని ఆమెను అడగటానికి N. T. Rama Rao గారికి బెరుకు. ఎందుకంటే, అందులో ఆమెది ఒక ముదుసలి పాత్ర. ఆ పనికి ఆయన నరసరాజు గారినే పురమాయించారు. నరసరాజు గారు ఆమెను ఎట్లాగో ఒప్పించారు. అయితే remuneration ఎంత ఇవ్వాలి అంటే, అందుకు ఆమె తడుముకోకుండా, N. T. R. ని తన సినిమాలో బదులుగా నటించమని చెప్పింది. అందుకు N. T. R. అంగీకరించారు. అదీ ఆమె స్థాయి!!


ఆమెకు ముళ్ళపూడి, బాపుల మీద విపరీతమైన ప్రేమ, అభిమానం. వాళ్ళ సినిమాల్లో నటించాలని ఆమె కోరిక. ఆమెతో వేగాలంటే వీళ్ళకు భయం. అందుచేత వారి సినిమాలలో నటించలేక పోయారు. అయితే, ప్రయత్నాలు మానలేదు. వాళ్ళు బుద్ధిమంతుడు తీసే రోజుల్లో, ఒక సారి రమణ గారికి ఫోన్ చేసి పిలిపించుకొన్నారు. ఆవిడ మాట్లాడే తీరు కూడా చాలా గమ్మత్తుగా ఉంటుంది. రమణ గారితో, “ఏమోయ్! రమణ గారు!! మీరు అదేదో సినిమాను గోదావరి వద్ద తీస్తున్నారటగా? అందులో స్కూల్ ఇన్స్పెక్టర్ పాత్ర ఉందటగా! అది ఆడవారు వేసినా సరి పోతుందని నా అభిప్రాయం" అని చెప్పి పంపించారు. రమణ గారికి గొంతులో వెలక్కాయ పడ్డట్టు అయ్యింది. వెంటనే రమణ గారు, ఆమె భర్త రామకృష్ణారావు గారికి వెళ్లి ఈ విషయం చెప్పారు. అందుకు ఆయన ఒక సలహా ఇచ్చారు. షూటింగ్ అంతా గోదావరి ఒడ్డున, టెంట్లు వేస్తారు, A. C. లు గట్రా ఏమి ఉండవు అని చెప్పమన్నారు. అలాగే, రమణ గారు వెళ్లి, "అమ్మా! ఆ ఎండలలో ఆ జనం మధ్యలో మీరు చాలా ఇబ్బంది పడుతారు, A. C. లు కూడా ఉండవు"అని చెప్పారు. అందుకు , ఆమె, "ఏమి పరవా లేదోయ్! రమణ గారు!! అది మన సినిమా! నేను కూడా కష్ట పడుతాను" అని చెప్పింది. రమణ గారికి గుండెల్లో రైళ్ళు పరుగెత్తుతున్నాయి. మళ్ళీ రయ్యిమని రామకృష్ణారావు గారి దగ్గరకు వెళ్లి, ఈ గండం నుంచి తప్పించండి మహా ప్రభో అని మొర పెట్టుకొన్నారు. చాలా సేపు రామకృష్ణారావు గారు దీర్ఘంగా ఆలోచించి ఒక మంచి సలహా ఇచ్చారు. అది ఏమిటంటే, మీ పాత్రకు పాట లేదని చెప్పమన్నారు. వెంటనే, రమణగారు, రివ్వున ఆమె దగ్గరకు వెళ్లి, "అమ్మా! మీరు వేయబోయే పాత్ర ఒక స్కూల్ ఇన్స్పెక్టర్ పాత్ర, ఆ పాత్రకు ఎన్ని విధాల ఆలోచించినా, పాట పెట్టటం కుదరటం లేదు" అని అనగానే, అందుకు ఆమె వెంటనే, "పాటలేని పాత్ర నాకెందుకు?" అని, ఈసారి పాట ఉన్న మంచి పాత్ర నా కోసం సృష్టించవోయ్! రమణ గారు!!" అనటం జరిగింది. ప్రస్తుతానికి గండం గడిచినందుకు సంతోషించి(లోలోపల) రమణ గారు ఆమె ఆశీర్వచనాలు తీసుకొని బయట పడ్డారు. ఇదంతా, రమణ గారి స్వీయ చరిత్ర 'కోతి కొమ్మచ్చి' లో ఉంది. ఇదంతా ఎందుకు చెపుతున్నానంటే, భానుమతి గారిని పాటను విడదీయలేము. ఆమె సంగీత సరస్వతి.

ఆ అభినయ, గానసరస్వతికి నా హృదయ పూర్వక నివాళి!!